Przykład 1
Karton na szorstkiej desce o kącie 30°, przy μ = 0,2 i długości 10 m. To główny przykład strony: zjazd ze spoczynku jest wolniejszy niż na gładkiej równi.
a = 3,21 m/s², t = 2,50 s, v = 8,01 m/s
Wprowadź kąt α w stopniach, współczynnik tarcia μ i, jeśli chcesz, długość równi L oraz przyspieszenie g (puste pole g oznacza 9,81 m/s²). Kalkulator liczy przyspieszenie wzdłuż równi według wzoru a = g(sin α − μ cos α). Przy podanej długości i starcie ze spoczynku podaje też czas zjazdu i prędkość końcową, o ile przyspieszenie jest dodatnie. Na równi 30° przy μ = 0,2 i długości 10 m przyspieszenie wynosi 3,21 m/s², zjazd trwa 2,50 s, a prędkość na dole to 8,01 m/s.
Wprowadź kąt α i współczynnik μ. Długość L i g są opcjonalne. Przyspieszenie, czynnik tarcia i — przy dodatnim a oraz podanej długości — czas zjazdu pojawią się tutaj.
Równię bez tarcia opisuje kalkulator spadku po równi gładkiej, a samą siłę T = μ·N oblicza kalkulator siły tarcia.
Równia pochyła z tarciem to deska nachylona pod kątem α do poziomu, po której ciało zjeżdża z oporem suchym. Przyspieszenie wzdłuż deski wynosi a = g(sin α − μ cos α). Siła tarcia w modelu Amontonsa–Coulomba to T = μ N, a nacisk na równi to N = mg cos α. Druga zasada Newtona skraca masę i zostawia ten wzór. Podają go podręczniki fizyki ogólnej (Halliday, Resnick, Walker; Young, Freedman).
Kalkulator korzysta z liczb, które wprowadzasz: kąta α w stopniach, współczynnika μ bez jednostki, opcjonalnej długości L w metrach oraz opcjonalnego g. Puste g oznacza 9,81 m/s². Przy 30° sinus wynosi 1/2. Kalkulator mnoży g przez (sin 30° − 0,2 × cos 30°) i zaokrągla wynik do dwóch miejsc: panel pokazuje 3,21 m/s². Na odcinku 10 m, ze startu w spoczynku, czas wynosi t = √(2L/a) = 2,50 s, prędkość końcowa v = √(2aL) = 8,01 m/s, a spadek wysokości h = L sin α = 5,00 m.
Co pokazuje panel wyniku. Oprócz przyspieszenia kalkulator podaje sin α (przy 30° jest to 0,50), cos α (0,87), iloczyn μ cos α (0,17), czynnik sin α − μ cos α (0,33), składową prostopadłą g⊥ = g cos α (8,50 m/s²), tan α jako próg spoczynku (0,58) oraz udział a/g (32,68 %). Te pośrednie wartości są zaokrąglone do dwóch miejsc. Samo a liczy się z pełnego sinusa i cosinusa, zanim panel zaokrągli 3,205… m/s² do 3,21. Gdy wprowadzisz L i a jest dodatnie, pojawiają się czas, prędkość (także w km/h: 28,8 km/h przy tym przykładzie) i spadek wysokości. Rysunek pod wynikiem podpisuje a i μ. Wykres porównuje przyspieszenie przy 10°, 20°, 30°, 45°, 60° i 75° dla wprowadzonego μ oraz g.
Granice modelu. Jest jeden współczynnik μ. We wzorze na a pełni rolę tarcia kinetycznego. Ten sam μ porównuje się z tan α: gdy μ jest co najmniej równe tan α, przyspieszenie nie jest dodatnie i klocek położony w spoczynku nie rusza. Nie ma osobnego pola na tarcie statyczne. Kalkulator nie pyta o prędkość początkową; ruch z v₀ opisuje kalkulator ruchu jednostajnie przyspieszonego. Opór powietrza jest pominięty. Przy μ = 0 wzór wraca do równi gładkiej. Siłę T = μ·N, bez czasu zjazdu, liczy kalkulator siły tarcia.
Przełącznik jednostek w nagłówku zmienia długość na stopy, a przyspieszenie na ft/s². Kąt i μ zostają liczbami bez przeliczenia. Wartości w tekście pozostają w jednostkach SI jako punkt odniesienia. Przecinek i kropka w polach oznaczają ten sam separator. Kąt musi leżeć od 0° do 90°, a μ musi być równe co najmniej 0. Przy 10° i μ = 0,3 panel pokazuje −1,19 m/s², bo tan 10° wynosi 0,18 i klocek w spoczynku zostaje na miejscu.
Przykłady prowadzą od głównego zjazdu 10 m przy 30° i μ = 0,2 (3,21 m/s², 2,50 s, 8,01 m/s) przez tę samą deskę z μ = 0 (4,90 m/s² i 2,02 s) do rampy, która nie rusza, oraz do Księżyca przy g = 1,62 m/s². Przycisk „Wypełnij ten przykład” wprowadza te same liczby do pól i odświeża panel, rysunek oraz wykres.
a = g(sin α − μ cos α)
Gdy a nie jest dodatnie, zjazd ze spoczynku nie startuje. Przy długości L i a > 0: t = √(2L/a), v = √(2a L), h = L sin α. Składowa prostopadła: g⊥ = g cos α. Próg spoczynku: μ ≥ tan α.
Model: tarcie kinetyczne Amontonsa–Coulomba na równi, zapisane drugą zasadą Newtona. Guillaume Amontons (1699) i Charles-Augustin de Coulomb (1785) opisali siłę tarcia suchego jako T = μ N. Rozkład ciężaru na składowe sin α i cos α jest szkolnym zapisem tej samej równi. Kolejność obliczeń: sinus i cosinus kąta w stopniach, różnica sin α − μ cos α, iloczyn z g, a przy podanym L i dodatnim a pierwiastek z 2L/a oraz z 2aL.
Równią pochyłą nazywa się płaszczyznę nachyloną pod kątem α do poziomu. Z tarciem suchym siła wzdłuż deski nie jest samym mg sin α. Nacisk wynosi N = mg cos α, a tarcie kinetyczne T = μ N działa pod górę deski, gdy ciało zjeżdża. Wypadkowa w dół to mg sin α − μ mg cos α. Po skróceniu masy zostaje a = g(sin α − μ cos α).
Długość L mierzy się wzdłuż deski, nie w poziomie. Wysokość, którą ciało traci, to h = L sin α. Przy 30° i 10 m jest to 5,00 m. Wzór na prędkość v = √(2aL) nie jest już tym samym co √(2gh), bo tarcie wykonuje pracę i część energii zostaje na desce.
Krok 1. Oś wzdłuż równi kierujemy w dół deski. Ciężar rozkłada się na mg sin α wzdłuż równi i mg cos α prostopadle do niej. Krok 2. Siła reakcji podłoża równoważy składową prostopadłą, więc N = mg cos α. Tarcie kinetyczne ma wartość μ N i zwrot przeciwny do zjazdu.
Krok 3. Druga zasada Newtona daje ma = mg sin α − μ mg cos α. Masa skraca się po obu stronach. Zostaje a = g(sin α − μ cos α). Krok 4. Dla α = 30°, μ = 0,2 i g = 9,81 m/s² iloczyn wynosi 3,205… m/s². Panel pokazuje 3,21 m/s². Czynnik zaokrąglony do dwóch miejsc to 0,33, a udział a/g to 32,68 %. Składowa prostopadła w panelu wynosi 8,50 m/s².
Czynnik sin α − μ cos α jest dodatni tylko wtedy, gdy μ < tan α. Przy μ ≥ tan α przyspieszenie nie rozpędza ciała w dół. Przy 10° panel pokazuje tan α = 0,18. Współczynnik 0,3 jest większy, więc a = −1,19 m/s² i zjazd ze spoczynku nie startuje. Ujemne a w tym modelu oznacza, że tarcie przewyższa składową ciężaru. Nie jest to przyspieszenie pod górę ciała, które już jedzie.
Kalkulator nie rozdziela μ statycznego i μ kinetycznego. W zadaniach szkolnych często μs decyduje o ruszeniu, a μk o przyspieszeniu w ruchu. Tutaj jedna liczba pełni obie role. Jeśli znasz dwie różne wartości, do progu użyj większej, a do zjazdu mniejszej, i wprowadź tę, której dotyczy pytanie.
Gdy przyspieszenie jest stałe i dodatnie, a prędkość początkowa wynosi zero, droga wzdłuż deski rośnie jak L = ½ a t². Odwrócenie daje t = √(2L/a). Prędkość na dole to v = √(2aL). Dla 30°, μ = 0,2 i 10 m: a = 3,21 m/s² w panelu, t = 2,50 s, v = 8,01 m/s. Ta sama deska przy μ = 0 daje 4,90 m/s², 2,02 s i 9,90 m/s. Różnica jest samym członem μ cos α.
Puste pole L oznacza sam wynik a. Gdy a nie jest dodatnie, kalkulator nie dzieli przez zero i nie buduje czasu: w polu czasu stoi komunikat o braku zjazdu ze spoczynku. Przy α = 90° cosinus wynosi zero, człon tarcia znika i a równa się g. Dla 90°, μ = 0,2 i 5 m czas wynosi 1,01 s.
Wzór jest ścisły przy stałym kącie, stałym μ i stałym g. Tarcie toczne, smar i opór powietrza zmieniają rzeczywisty zjazd. Na krótkiej desce w pracowni błąd bywa niewielki. Na długiej rynnie wynik zawyża prędkość. Masa nie wraca do wzoru, dopóki μ nie zależy od nacisku i opór powietrza pozostaje pominięty.
Przy μ = 0 kalkulator pokrywa się z równią gładką. Nie mieszaj tego wyniku z siłą tarcia T = μ N: tam potrzebna jest masa albo nacisk, a tutaj przyspieszenie od masy nie zależy.
a to przyspieszenie wzdłuż równi z tarciem, μ współczynnik, α kąt, L długość deski. Dla 30°, μ = 0,2 i 10 m panel pokazuje 3,21 m/s², 2,50 s i 8,01 m/s.
Karton na szorstkiej desce o kącie 30°, przy μ = 0,2 i długości 10 m. To główny przykład strony: zjazd ze spoczynku jest wolniejszy niż na gładkiej równi.
a = 3,21 m/s², t = 2,50 s, v = 8,01 m/s
Ta sama deska 30° i te same 10 m, ale μ = 0. Przyspieszenie wraca do g sin α. Różnica względem przykładu 1 jest samym tarciem.
a = 4,90 m/s², t = 2,02 s, v = 9,90 m/s
Łagodna rampa magazynowa: 10° i μ = 0,3. Tangens kąta wynosi 0,18, więc klocek położony w spoczynku nie rusza.
a = −1,19 m/s², brak zjazdu ze spoczynku
Stroma rynna 45° przy μ = 0,2 i długości 12 m. Sinus i cosinus są równe, więc czynnik tarcia zabiera jedną piątą składowej gładkiej.
a = 5,55 m/s², t = 2,08 s, v = 11,54 m/s
Deska blisko progu ruszenia: 20°, μ = 0,35 i 8 m. Panel pokazuje tan α = 0,36, więc zjazd jest bardzo powolny.
a = 0,13 m/s², t = 11,15 s, v = 1,44 m/s
Długa pochylnia 25° przy μ = 0,15 i 20 m. Umiarkowane tarcie zostawia przyspieszenie 2,81 m/s².
a = 2,81 m/s², t = 3,77 s, v = 10,61 m/s
Ten sam kąt 30° na Księżycu, przy g = 1,62 m/s², μ = 0,1 i długości 5 m. Mniejsze g zmniejsza a, a mniejszy μ jest osobną liczbą w tym przykładzie.
a = 0,67 m/s², t = 3,86 s, v = 2,59 m/s
Kalkulator wyznacza przyspieszenie ciała na równi pochyłej z tarciem według wzoru a = g(sin α − μ cos α). Kąt α jest w stopniach, a puste pole g oznacza 9,81 m/s². Przy 30°, μ = 0,2 i długości 10 m panel pokazuje 3,21 m/s², czas 2,50 s i prędkość końcową 8,01 m/s.
Gdy μ jest co najmniej równe tan α, czynnik (sin α − μ cos α) nie jest dodatni i przyspieszenie nie rozpędza klocka w dół. Przy 10° i μ = 0,3 tangens wynosi 0,18, a panel pokazuje przyspieszenie −1,19 m/s². Ze spoczynku zjazd nie startuje, więc kalkulator nie podaje czasu ani prędkości końcowej.
Równia bez tarcia liczy a = g sin α. Tutaj ten sam sinus jest pomniejszany o μ cos α. Przy 30°, μ = 0 i 10 m przyspieszenie wynosi 4,90 m/s², a przy μ = 0,2 spada do 3,21 m/s². Kalkulator siły tarcia podaje T = μ·N i nie liczy czasu zjazdu.
Siła wzdłuż równi to mg sin α, a tarcie kinetyczne to μ·mg cos α. Po podzieleniu przez masę w drugiej zasadzie Newtona masa skraca się po obu stronach. Zostaje a = g(sin α − μ cos α). Cięższy i lżejszy klocek zjeżdżają z tym samym przyspieszeniem przy tym samym kącie i tym samym μ.
Kalkulator używa jednego współczynnika μ. We wzorze na przyspieszenie pełni on rolę tarcia kinetycznego Amontonsa–Coulomba. Ten sam μ decyduje, czy zjazd ze spoczynku w ogóle ruszy: przy μ ≥ tan α przyspieszenie nie jest dodatnie. Nie ma osobnego pola na μ statyczne i μ kinetyczne.
Przy μ = 0 wzór wraca do gładkiej równi, a = g sin α. Przy 0° sinus wynosi zero, więc przy μ > 0 czynnik jest ujemny i klocek w spoczynku zostaje na miejscu. Przy 90° cosinus wynosi zero, człon tarcia znika i przyspieszenie równa się g. Dla 90°, μ = 0,2 i 5 m czas wynosi 1,01 s.
Dopiero po wprowadzeniu długości L i tylko wtedy, gdy a > 0. Dla 30°, μ = 0,2 i 10 m czas wynosi 2,50 s, prędkość końcowa 8,01 m/s, a spadek wysokości h = L sin α wynosi 5,00 m. Oba wzory ruchu zakładają start ze spoczynku.
Kąt α wprowadza się w stopniach, współczynnik μ jako liczbę bez jednostki, długość L w metrach, a g w metrach na sekundę do kwadratu. Po przełączeniu nagłówka na jednostki US pole L przyjmuje stopy, a przyspieszenia są pokazywane w ft/s². Przecinek i kropka oznaczają ten sam separator dziesiętny.
Nie. Czas t = √(2L/a) i prędkość v = √(2aL) dotyczą startu ze spoczynku i zjazdu w dół. Jeśli ciało ma prędkość początkową albo jedzie w górę równi, opisuje je kalkulator ruchu jednostajnie przyspieszonego. Samo a = g(sin α − μ cos α) zostaje przyspieszeniem wzdłuż deski przy stałym kącie i stałym μ kinetycznym.
Wprowadź g = 1,62 m/s². Przy 30°, μ = 0,1 i długości 5 m przyspieszenie wynosi 0,67 m/s², czas 3,86 s, a prędkość końcowa 2,59 m/s. Wysokość, z której ciało zjeżdża, to h = L sin α i wynosi 2,50 m. Mniejszy μ na tym przykładzie jest osobną liczbą, nie skutkiem mniejszego g.
Model szkolny równi używa kąta od 0° do 90° oraz współczynnika μ równego co najmniej 0. Kąt ujemny, kąt większy niż 90° albo ujemne μ nie opisują zjazdu w dół tej deski. Długość L nie może być ujemna. Dopóki dane są poza zakresem, kalkulator pokazuje komunikat zamiast wyniku.
Policz sin α i cos α, odejmij μ·cos α od sin α, potem pomnóż przez g. Przy 30°, μ = 0,2 i g = 9,81 m/s² wynik w panelu to 3,21 m/s².
Przy a = 3,21 m/s² i starcie ze spoczynku: t = √(2L/a) = 2,50 s, a prędkość końcowa v = √(2aL) = 8,01 m/s.
Gdy μ jest co najmniej równe tan α, czynnik sin α − μ cos α nie jest dodatni. Przy 10° i μ = 0,3 panel pokazuje a = −1,19 m/s² i brak zjazdu ze spoczynku.
Tu wzór odejmuje człon μ cos α. Równia gładka liczy a = g sin α. Siła tarcia T = μ·N wymaga masy albo nacisku i nie podaje czasu zjazdu.
Nie. Jedna liczba μ pełni obie role szkolne: próg spoczynku μ ≥ tan α oraz przyspieszenie w ruchu. Przy dwóch różnych wartościach wprowadź tę, której dotyczy pytanie.
Definicja tarcia suchego i rozkład sił na równi pochodzą z uznanych źródeł fizyki.
Strona zaktualizowana 15 października 2026.