Przykład 1
Przykład odniesienia: kondensator 1 µF naładowany do 12 V. Ładunek na okładkach wynosi 12 µC, a podwojenie napięcia do 24 V podnosi energię do 288 µJ.
E = 72 µJ · Q = 12 µC
Wprowadź pojemność C w faradach i napięcie U w woltach. Kalkulator wyznacza energię zgromadzoną w kondensatorze idealnym ze wzoru E = ½·C·U² oraz ładunek Q = C·U. Dla 1 µF przy 12 V energia wynosi 72 µJ. Podwojenie napięcia mnoży tę energię przez cztery. Model nie uwzględnia ESR, upływu ani porównania z napięciem znamionowym.
Wprowadź pojemność i napięcie. Energia, ładunek i wykres E(U) pojawią się tutaj.
Ten sam wzór w krótszym ujęciu przedstawia kalkulator energii pola kondensatora. Pojemność z ładunku i napięcia oblicza kalkulator C = Q/U, a ładunek z prądu i czasu — kalkulator Q = I·t.
W kondensatorze idealnym energia zgromadzona wynosi E = ½·C·U². Dla C = 1 µF, czyli 1×10⁻⁶ F, i U = 12 V iloczyn ½ × 1×10⁻⁶ × 144 daje 7,2×10⁻⁵ J, czyli 72 µJ. Ładunek na okładkach wynosi Q = C·U = 12 µC. Ta sama energia wychodzi z Q²/(2C) i z ½·Q·U. Podwojenie napięcia do 24 V podnosi energię do 288 µJ, czyli czterokrotnie, bo energia zależy od kwadratu napięcia, a od pojemności liniowo.
Kalkulator korzysta z dwóch liczb: pojemności C w faradach oraz napięcia U w woltach. Pojemność może być zerem albo liczbą dodatnią. Napięcie może być dodatnie, ujemne albo zerowe, bo do energii wchodzi U² i znak nie zmienia wyniku. 1 µF wprowadza się jako 1e-6, a nie jako 1. Przecinek, kropka i zapis 1e-6 oznaczają tę samą pojemność.
Co pokazuje panel wyniku. Oprócz energii kalkulator podaje ładunek Q = C·U, energię przy podwojonym napięciu, wprowadzone C i U oraz energię z postaci Q²/(2C). Dla wartości odniesienia jest to 72 µJ, 12 µC i 288 µJ po podwojeniu napięcia. Wykres rysuje E w funkcji U przy ustalonym C: krzywa jest parabolą, stromszą przy większej pojemności.
Granice modelu. Kalkulator zakłada kondensator idealny o stałym C, bez rezystancji szeregowej i bez upływu. Nie porównuje U z napięciem znamionowym i nie odejmuje strat w dielektryku. Gdy ten sam kondensator ładuje się ze stałego źródła przez rezystor, źródło oddaje C·U², a w polu zostaje tylko połowa: przy 1 µF i 12 V jest to 144 µJ ze źródła i 72 µJ w kondensatorze. Tej drugiej połowy, rozproszonej w rezystorze, kalkulator nie liczy. Pojemność z ładunku liczy kalkulator C = Q/U, a krótsze opracowanie tego samego wzoru jest na stronie energii pola kondensatora.
Przełącznik jednostek w nagłówku dopisuje energię w ft·lb obok dżuli. Pojemność zostaje w faradach, a napięcie w woltach. Wartości w tekście pozostają w jednostkach SI jako punkt odniesienia. Przecinek i kropka w polach są równoważne.
Przykłady na stronie: 1 µF i 12 V → 72 µJ; 100 µF i 5 V → 1,25 mJ; lampa błyskowa 150 µF i 300 V → 6,75 J; model magazynu defibrylatora 100 µF i 2000 V → 200 J, jako energia zmagazynowana, nie dawka; superkondensator 1 F i 2,7 V → 3,645 J; kondensator 470 nF już stojący pod napięciem 230 V → 12,4315 mJ. Przycisk „Wypełnij ten przykład” wprowadza te same liczby do pól i odświeża panel oraz wykres.
E = ½ · C · U2
Q = C · U; E = Q2 / (2C) = ½ · Q · U
Model: energia kondensatora idealnego (całka pracy ładowania przy stałym C; równoważna energia pola ½·D·E w dielektryku liniowym). Nie ma jednego nazwiska przy współczynniku ½. Kalkulator wyznacza E z C i U, a obok Q i sprawdzenie Q²/(2C). Nie liczy energii pobranej ze źródła stałego napięcia, która wynosi C·U², ani strat w rezystorze.
Energia kondensatora mówi, ile pracy trzeba było włożyć, aby rozdzielić ładunek na okładkach, i ile tej pracy można odebrać przy rozładowaniu w modelu bez strat. Gdy pojemność C jest stała, a napięcie między okładkami wynosi U, energia zgromadzona w polu wynosi E = ½·C·U². Jednostką jest dżul: 1 J = 1 N·m = 1 V·C. Pojemność jest w faradach, napięcie w woltach. Jeden farad przy jednym wolcie gromadzi pół dżula, bo współczynnik ½ zostaje przy jednostkowych liczbach.
Wzór, który liczy ten kalkulator, to E = ½·C·U². Obok podaje Q = C·U, bo ładunek i napięcie są związane stałym C. Dla 1 µF i 12 V energia wynosi 72 µJ, a ładunek 12 µC. Większa pojemność przy tym samym napięciu podnosi energię liniowo. Wyższe napięcie przy tej samej pojemności podnosi ją z kwadratem. Ta para liczb, 1 µF i 12 V, wraca w dalszych przykładach.
Pierwszym kondensatorem była butelka lejdejska. W 1745 roku Ewald Georg von Kleist naładował szklane naczynie z wodą i metalowym przewodem, a w 1746 roku Pieter van Musschenbroek w Lejdzie, razem z Andreasem Cunaeusem, opisał podobne uderzenie. Od miasta wzięła się nazwa słoja. Tamta butelka magazynowała ładunek, ale XVIII wiek nie miał jeszcze farada ani wzoru ze współczynnikiem ½.
Michael Faraday w latach trzydziestych XIX wieku pokazał, że rodzaj izolatora między okładkami zmienia pojemność. Stąd późniejsza nazwa przenikalności dielektrycznej. Samą nazwę farad zaproponowali w 1861 roku Latimer Clark i Charles Bright, na cześć Faradaya, jako jednostkę pojemności. Nie ma jednego nazwiska przy współczynniku ½. To całka pracy ładowania, a obraz energii siedzącej w polu, o gęstości ½·D·E w dielektryku liniowym, jest w elektrodynamice Maxwella i w wykładzie Feynmana o energii elektrostatycznej. Dżul, wolt i farad jako jednostki pochodne opisuje broszura SI.
Krok 1. Przy stałej pojemności napięcie i ładunek są proporcjonalne: u = q/C. Krok 2. Dołożenie porcji ładunku dq przy chwilowym napięciu u kosztuje pracę dW = u·dq = (q/C)·dq. Krok 3. Całka od q = 0 do q = Q daje W = Q²/(2C). Krok 4. Podstawienie Q = C·U zamienia to na W = ½·C·U², a podstawienie U = Q/C na W = ½·Q·U. Trzy zapisy są równe tylko wtedy, gdy C jest stałe i Q naprawdę równa się C·U.
Dla wartości odniesienia: C = 1×10⁻⁶ F, U = 12 V, U² = 144, ½·C·U² = 7,2×10⁻⁵ J = 72 µJ. Q = 1,2×10⁻⁵ C = 12 µC. Q²/(2C) = (1,44×10⁻¹⁰)/(2×10⁻⁶) = 7,2×10⁻⁵ J. Podwojenie U do 24 V daje U² = 576 i energię 288 µJ. Gdy ten kondensator ładuje się ze źródła stałego 12 V przez dowolny rezystor, źródło dostarcza Q·U = C·U² = 144 µJ. Połowa zostaje w kondensatorze, a połowa zamienia się w ciepło w rezystorze. Kalkulator zgłasza tę pierwszą połowę.
Kalkulator zakłada pojemność niezależną od napięcia, ładowanie na tyle powolne, że nie ma promieniowania, oraz brak oporu w bilansie energii zmagazynowanej. Nie ma pola na ESR, na prąd upływu ani na napięcie znamionowe. Elektrolit aluminiowy i superkondensator odbiegają od tego modelu: pierwszy ma wyraźny ESR i upływ, drugi dużą pojemność przy niskim napięciu, więc energia ½CU² rośnie wolno mimo faradów. Ceramika klasy 2 zmienia C wraz z napięciem stałym, a wzór ze stałym C tego nie widzi.
Znak napięcia nie wchodzi do energii, bo jest kwadrat. Ujemna pojemność nie jest pasywnym kondensatorem i kalkulator jej nie liczy. Zero w C albo w U daje zero dżuli: puste okładki albo brak napięcia. Szereg i równoległość trzeba sprowadzić do jednego C i do napięcia, które na nim naprawdę panuje. Dwa równe kondensatory szeregowo mają połowę pojemności jednego, więc przy tym samym napięciu całkowitym gromadzą połowę energii.
Panel podaje E, Q = C·U, energię przy 2U, wprowadzone C i U oraz E z Q²/(2C). Dla wartości odniesienia jest to 72 µJ, 12 µC, 288 µJ, 1 µF, 12 V i znowu 72 µJ z postaci ładunkowej. Gdy C = 0, postać Q²/(2C) jest nieokreślona i panel stawia kreskę, a energia wynosi 0 J. Ładunek Q = I·t, potrzebny zanim policzy się C = Q/U, liczy osobny kalkulator. Tu prądu i czasu nie ma.
Połączenie równoległe przy wspólnym U dodaje energie, bo dodaje pojemności. Połączenie szeregowe przy wspólnym Q dodaje odwrotności pojemności. Dwa kondensatory 1 µF szeregowo pod łącznym napięciem 12 V mają C = 0,5 µF i E = 36 µJ. Każdy z nich widzi 6 V i gromadzi 18 µJ. Kto wprowadzi 1 µF i 12 V, dostanie 72 µJ jednego kondensatora, nie układu szeregowego. Energię sprężystości ½kx² i energię kinetyczną ½mv² liczą inne strony: kształt wzoru jest podobny, sens pól nie.
Farad jest jednostką pochodną SI: 1 F = 1 C/V. W układach elektronicznych spotyka się pikofarady, nanofarady i mikrofarady, więc sama liczba 1 prawie nigdy nie oznacza jednego mikrofarada. Panel przelicza wprowadzone farady na µF, nF albo pF. Dżul przy małych kondensatorach jest niewygodny, więc panel podaje też µJ albo mJ. Przełącznik US dopisuje ft·lb i nie zmienia faradów ani woltów.
Rzędy wielkości poniżej są ilustracją wzoru dla podanych C i U, nie pomiarem z karty katalogowej. Odsprzęganie 100 nF przy 5 V to 1,25 µJ. Filtr 100 µF przy 5 V to 1,25 mJ. Elektrolit 1000 µF przy 16 V to 128 mJ. Lampa błyskowa 150 µF przy 300 V to 6,75 J. Superkondensator 1 F przy 2,7 V to tylko 3,645 J, a ten sam 1 F przy 14 V w instalacji samochodowej to 98 J. Model 100 µF przy 2000 V daje 200 J zmagazynowanej energii. Kondensator 470 nF naładowany do 230 V gromadzi 12,4315 mJ: kwadrat napięcia nie zamienia nanofaradów w duże dżule. Napięcie nadrukowane na obudowie, na przykład 16 V albo 2,7 V, jest granicą pracy elementu, a nie liczbą, którą kalkulator podstawia automatycznie.
Definicja, wyprowadzenie i rys historyczny pochodzą z podręczników i ze źródeł metrologicznych: R. P. Feynman, R. B. Leighton, M. Sands, The Feynman Lectures on Physics, t. II, rozdział 8 (Electrostatic Energy); D. Halliday, R. Resnick, J. Walker, Podstawy fizyki, rozdział o pojemności i dielektrykach; H. D. Young, R. A. Freedman, University Physics, rozdział o pojemności; D. J. Griffiths, Introduction to Electrodynamics, energia pola elektrostatycznego; BIPM, broszura SI, 9. wydanie (dżul, wolt, farad jako jednostki pochodne). Historia butelki lejdejskiej (von Kleist, 1745; Musschenbroek, Lejda, 1746) i nazwy farad (Clark i Bright, 1861, na cześć Faradaya) jest w opracowaniach historii elektryczności. Strona ma charakter edukacyjny.
E to energia, C pojemność, U napięcie, Q ładunek. Dla 1 µF i 12 V wynik wynosi 72 µJ.
Przykład odniesienia: kondensator 1 µF naładowany do 12 V. Ładunek na okładkach wynosi 12 µC, a podwojenie napięcia do 24 V podnosi energię do 288 µJ.
E = 72 µJ · Q = 12 µC
Kondensator filtrujący 100 µF przy 5 V, typowy przy zasilaczu logicznym. Energia jest mała, bo zależy od kwadratu napięcia, a pięć woltów to niewiele.
E = 1,25 mJ · Q = 500 µC
Lampa błyskowa aparatu: około 150 µF naładowane do 300 V. Energia jest już rzędu dżuli, dlatego bezpośrednie rozładowanie takiego kondensatora potrafi przepalić cienki drucik.
E = 6,75 J · Q = 45 mC
Szkolny model magazynu defibrylatora: 100 µF przy 2000 V. Wynik 200 J to energia zmagazynowana w tym modelu, nie dawka, którą rzeczywisty aparat oddaje pacjentowi.
E = 200 J · Q = 200 mC
Pojedyncze ogniwo superkondensatora 1 F przy napięciu znamionowym 2,7 V. Farad wydaje się ogromny, a energii jest tylko kilka dżuli, bo napięcie jest niskie.
E = 3,645 J · Q = 2,7 C
Kondensator podtrzymujący napięcie w instalacji samochodowej, model 1 F przy 14 V. Niemal 100 J wystarcza na krótki impuls prądu; taki kondensator nie zastępuje akumulatora.
E = 98 J · Q = 14 C
Kondensator odsprzęgający 100 nF przy szynie 5 V. Energia jest rzędu mikrodżula: wystarcza, by pokryć krótkotrwałe skoki poboru prądu, ale nie by zasilić układ.
E = 1,25 µJ · Q = 500 nC
Kondensator elektrolityczny 1000 µF za prostownikiem, naładowany do 16 V. Zgromadzona energia 128 mJ pokrywa tętnienia napięcia. Wynik dotyczy napięcia rzeczywiście panującego na okładkach, a nie wartości nadrukowanej na obudowie.
E = 128 mJ · Q = 16 mC
Kondensator ceramiczny 10 nF przy 50 V, na przykład w filtrze wejściowym. Mała pojemność i umiarkowane napięcie dają mikrodżule.
E = 12,5 µJ · Q = 500 nC
Kondensator foliowy 470 nF, który jest już naładowany do 230 V. Energia to 12,4315 mJ, nie kilkanaście dżuli. Kalkulator nie opisuje podłączania elementu do sieci.
E = 12,4315 mJ · Q = 108,1 µC
Kalkulator wyznacza energię zgromadzoną w kondensatorze idealnym ze wzoru E = ½·C·U² oraz ładunek Q = C·U. Dla 1 µF i 12 V wynik wynosi 72 µJ, a ładunek 12 µC. Ta sama energia wychodzi z Q²/(2C).
Pojemność w faradach, napięcie w woltach. Wynik jest w dżulach. 1 µF wprowadza się jako 1e-6, 1 nF jako 1e-9, a 1000 µF jako 0,001. Panel pokazuje też czytelny przedrostek, na przykład 1 µF albo 100 nF. Po przełączeniu nagłówka na jednostki US panel dopisuje też wartość w ft·lb; farady i wolty zostają.
Przy stałym C napięcie rośnie proporcjonalnie do ładunku. Praca dołożenia porcji dq wynosi (q/C)·dq. Całka od zera do Q daje Q²/(2C), czyli ½·C·U². Współczynnik ½ nie jest poprawką doświadczalną: to pole pod prostą u(q).
Energia zależy od kwadratu napięcia, a od pojemności liniowo. Przy 1 µF i 12 V energia wynosi 72 µJ, a przy 24 V już 288 µJ. Czterokrotne napięcie pomnożyłoby energię szesnastokrotnie. Panel podaje energię przy podwojonym U obok wyniku głównego.
Nie. Porównanie wprowadzonego U z napisem na obudowie nie jest częścią wzoru. Przekroczenie napięcia znamionowego może przebić dielektryk, a wynik w dżulach i tak się pojawi. Liczbę z obudowy trzeba znać samemu.
To trzy zapisy tej samej energii przy stałym C i przy Q = C·U. Dla wartości odniesienia każdy daje 72 µJ. Kalkulator liczy energię z C i U, a postać Q²/(2C) pokazuje obok jako sprawdzenie. Gdy C = 0, tej postaci nie da się policzyć i w panelu stoi kreska.
Do wzoru wchodzi pojemność, na której naprawdę jest wprowadzone napięcie. Równolegle pojemności się dodają i napięcie jest wspólne, więc energie też się dodają. Szeregowo ładunek jest wspólny, a napięcia się dzielą: dwa kondensatory 1 µF szeregowo pod 12 V mają łącznie 36 µJ, nie 72 µJ. Kalkulator nie składa tego układu sam. Wypadkową pojemność liczą osobne strony.
Nie, gdy kondensator ładuje się ze stałego napięcia przez rezystor. Źródło dostarcza wtedy C·U², kondensator zatrzymuje połowę, a rezystor rozprasza drugą połowę. Przy 1 µF i 12 V w kondensatorze zostaje 72 µJ, a źródło oddaje 144 µJ. Kalkulator pokazuje energię zmagazynowaną, nie pobór ze źródła.
Tak, dżul jest tą samą jednostką SI. Wzór ½·C·U² ma ten sam kształt co ½·m·v² i ½·k·x², ale pola są inne: tu pojemność i napięcie, tam masa i prędkość albo stała sprężyny i wychylenie. Te wielkości liczą osobne kalkulatory.
Nie. Model to kondensator idealny o stałym C, bez rezystancji szeregowej, bez upływu i bez strat w dielektryku. Rzeczywisty elektrolit rozgrzewa się prądem tętnień, a superkondensator ma wyraźną rezystancję szeregową. Tej energii strat kalkulator nie odejmuje.
Wzór jest ten sam, E = ½·C·U². Tamten kalkulator ma krótszy opis. Tutaj jest wyprowadzenie, panel z ładunkiem i z energią przy podwojonym napięciu, wykres E(U) oraz przykłady od mikrodżuli do setek dżuli.
Tak. Kalkulator czyta 0,000001, 0.000001 i 1e-6 jako tę samą pojemność. Pola są puste przy wejściu na stronę; podpowiedź w polu nie jest wprowadzoną wartością. C = 0 albo U = 0 daje energię 0 J. Ujemne C leży poza modelem i wyniku nie ma. Ujemne U daje tę samą energię co |U|, bo do wzoru wchodzi kwadrat.
Użyj E = ½·C·U². Pojemność C musi być w faradach, napięcie U w woltach; wynik jest w dżulach. Dla 1×10⁻⁶ F i 12 V: E = ½·1×10⁻⁶·144 = 72 µJ.
72 µJ. Ładunek Q = C·U wynosi wtedy 12 µC. Przy 24 V energia wzrosłaby do 288 µJ.
1,25 mJ. Najpierw C = 100×10⁻⁶ F = 1×10⁻⁴ F, potem E = ½·1×10⁻⁴·25 = 0,00125 J.
1 µF = 1×10⁻⁶ F (1e-6), a 1000 µF = 0,001 F. Panel pokazuje też czytelny przedrostek po przeliczeniu.
Nie. Wynik to energia i ładunek przy znanym C i U. Czas rozładowania wymaga R i modelu RC; średnia moc wymaga jeszcze przedziału czasu.
Definicja, jednostka, historia i wyprowadzenie poniżej pochodzą z uznanych źródeł fizyki i metrologii.
Strona zaktualizowana 14 października 2026.