Przykład 1
Przykład laboratoryjny: sprężyna o k = 200 N/m i masa 0,5 kg. To wartość odniesienia dla całej strony; amplituda nie zmienia wyniku.
f = 3,183 Hz · T = 0,3142 s
Wprowadź stałą sprężystości k w N/m oraz masę m w kg. Kalkulator liczy częstotliwość drgań harmonicznych f = (1/(2π))√(k/m) i okres T = 2π√(m/k). Przy k = 200 N/m i m = 0,5 kg wynik wynosi 3,183 Hz (T ≈ 0,314 s). Amplituda nie wchodzi do wzoru. Model jest nietłumiony i nie liczy wahadła ani siły Hooke’a F = −kx jako wyniku głównego.
Wprowadź stałą sprężystości i masę. Częstotliwość, okres i wykres f(m) pojawią się tutaj.
Siłę przy znanym wydłużeniu oblicza kalkulator F = k·x, a energię sprężystości — kalkulator E = ½kx². Okres ze znanej częstotliwości podaje kalkulator T = 1/f, a okres wahadła — kalkulator T = 2π√(l/g).
W idealnym układzie masa–sprężyna ruch jest harmoniczny, a częstotliwość jednego pełnego cyklu wynosi f = (1/(2π))√(k/m). Okres, czyli czas tego cyklu, to T = 2π√(m/k) = 1/f. Dla k = 200 N/m i m = 0,5 kg iloraz k/m wynosi 400, pierwiastek z niego to 20 rad/s, więc f = 20/(2π) = 3,183 Hz i T = 0,3142 s. Podwojenie masy do 1 kg obniża częstotliwość do 2,251 Hz, czyli do poprzedniej wartości podzielonej przez √2, a nie przez 2.
Kalkulator korzysta z dwóch liczb: stałej sprężystości k w N/m oraz masy m w kilogramach. Obie muszą być większe od zera. Amplituda nie ma pola, bo w tym modelu nie wchodzi do wzoru: wychylenie o 1 cm i o 5 cm daje tę samą częstotliwość, dopóki sprężyna zostaje w liniowym zakresie prawa Hooke’a.
Co pokazuje panel wyniku. Oprócz częstotliwości w hercach kalkulator podaje okres T, częstość kołową ω = √(k/m), liczbę drgań na minutę 60·f, wprowadzone k i m oraz częstotliwość przy podwojonej masie. Dla wartości odniesienia jest to 3,183 Hz, 0,3142 s, 20 rad/s, 191 drgań na minutę i 2,251 Hz po podwojeniu masy. Wykres rysuje f w funkcji masy przy ustalonym k: większa masa obniża krzywą jak 1/√m.
Granice modelu. Kalkulator zakłada sprężynę nieważką, bez napięcia wstępnego i bez tarcia. Nie dodaje jednej trzeciej masy sprężyny jednorodnej i nie liczy obniżenia częstotliwości przez tłumienie. Pionowe ugięcie mg/k przesuwa tylko położenie równowagi i nie zmienia f. Siłę przy znanym x liczy kalkulator prawa Hooke’a, energię ½kx² kalkulator energii sprężystości, a okres wahadła — osobny kalkulator, bo tam wzór zależy od długości i g, nie od k i m.
Przełącznik jednostek w nagłówku zmienia masę na funty; stała k pozostaje w N/m, a panel pokazuje jej odpowiednik w lbf/ft oraz masę w funtach i w kilogramach. Wartości w tekście pozostają w jednostkach SI jako punkt odniesienia. Przecinek i kropka w polach są równoważne.
Przykłady na stronie: 200 N/m i 0,5 kg → 3,183 Hz; zawieszenie koła 30 000 N/m i 400 kg → 1,378 Hz; sprężyna szkolna 50 N/m i 0,2 kg → 2,516 Hz; trampolina o efektywnej sztywności 2 800 N/m i skoczek 70 kg → 1,007 Hz; lina bungee 60 N/m i 80 kg → 0,1378 Hz, z zastrzeżeniem, że lina pracuje tylko przy rozciąganiu. Przycisk „Wypełnij ten przykład” wprowadza te same liczby do pól i odświeża panel oraz wykres.
f = (1/(2π)) √(k/m)
T = 2π √(m/k) = 1/f; ω = √(k/m) = 2πf
Model: oscylator harmoniczny masy na sprężynie (siła zwracająca z prawa Hooke’a, R. Hooke, De Potentia Restitutiva, 1678; rozwiązanie równania m·x″ + k·x = 0). Kalkulator wyznacza f, a obok T, ω i 60·f. Nie liczy siły k·x ani energii ½kx², bo nie przyjmuje amplitudy.
Częstotliwość drgań układu masa–sprężyna mówi, ile pełnych cykli ruchu harmonicznego przypada na jedną sekundę. Jeśli sprężyna o stałej sprężystości k jest zaczepiona do masy m i masa zostanie wychylona z położenia równowagi, siła zwracająca ciągnie ją z powrotem. Masa mija położenie równowagi i wychyla się w drugą stronę. Czas jednego takiego obiegu to okres T, a częstotliwość jest jego odwrotnością: f = 1/T. Gdy siła jest proporcjonalna do wychylenia, F = −k·x, ruch jest harmoniczny, a częstotliwość nie zależy od amplitudy.
Wzór, który liczy ten kalkulator, to f = (1/(2π))√(k/m). Jednostką jest herc: 1 Hz to jeden cykl na sekundę. Stała k jest sztywnością sprężyny w niutonach na metr, a m masą, która drga, w kilogramach. Twardsza sprężyna podnosi częstotliwość. Większa masa obniża ją jak pierwiastek, a nie wprost proporcjonalnie do masy. Dla k = 200 N/m i m = 0,5 kg iloraz k/m wynosi 400, pierwiastek z niego to 20 rad/s, a f = 20/(2π) = 3,183 Hz. Okres wynosi wtedy 0,3142 s. Ta para liczb wraca w dalszych przykładach.
Proporcjonalność siły do wydłużenia ogłosił Robert Hooke. W 1676 roku złożył w Royal Society anagram „ceiiinosssttuv”, a w 1678 roku w traktacie De Potentia Restitutiva rozwiązał go jako „ut tensio, sic vis”: jakie wydłużenie, taka siła. Bez tej liniowej siły zwracającej nie ma ruchu harmonicznego sprężyny. Doświadczenia Hooke’a dotyczyły sprężyn, drutów i belek; stała k jest właśnie współczynnikiem tej proporcji.
Niezależność okresu od amplitudy, czyli izochronizm, badał wcześniej Christiaan Huygens dla wahadła. W Horologium oscillatorium (1673) wyprowadził T = 2π√(l/g) i pokazał, że izochronizm wahadła jest tylko przybliżeniem dla małych kątów, a dokładny jest ruch po cykloidzie. Dla sprężyny liniowość prawa Hooke’a daje izochronizm ścisły w całym zakresie, w którym F = −k·x pozostaje prawdziwe. Równanie m·x″ + k·x = 0 i rozwiązanie z częstością kołową ω = √(k/m) weszły do mechaniki analitycznej w XVIII wieku. Dziś są w każdym podręczniku drgań.
Nazwa jednostki przyszła później. Heinrich Hertz zmierzył fale elektromagnetyczne pod koniec XIX wieku, a XI Generalna Konferencja Miar w 1960 roku przyjęła herc jako jednostkę SI częstotliwości w miejsce „cyklu na sekundę”. Broszura SI BIPM definiuje 1 Hz = 1 s⁻¹. Radian na sekundę, w którym podajemy ω, jest formalnie tą samą wymiarowością, bo radian jest bezwymiarowy; dla jasności pisze się rad/s.
Krok 1. Druga zasada dynamiki dla masy na sprężynie, przy zaniedbaniu tarcia, brzmi m·a = −k·x, czyli m·x″ + k·x = 0. Jest to równanie oscylatora harmonicznego. Krok 2. Szukamy rozwiązania okresowego x = A·cos(ωt + φ). Dwukrotne różniczkowanie daje x″ = −ω²·x, więc −m·ω² + k = 0 i ω² = k/m. Częstość kołowa wynosi ω = √(k/m), a jej jednostką jest radian na sekundę. Krok 3. Jeden pełny cykl odpowiada przyrostowi fazy o 2π, więc okres T = 2π/ω = 2π√(m/k), a częstotliwość f = ω/(2π) = (1/(2π))√(k/m).
Krok 4. Dla k = 200 N/m i m = 0,5 kg: k/m = 400, ω = 20 rad/s, f = 3,183 Hz, T = 0,3142 s. Podwojenie masy daje ω = √200 ≈ 14,14 rad/s i f = 2,251 Hz. Ten sam wynik dostaje się z energii. Suma ½mv² + ½kx² jest stała: w skrajnym wychyleniu cała energia jest sprężysta, w położeniu równowagi cała jest kinetyczna. Czas przejścia między tymi stanami jest ćwiartką okresu, a rachunek znowu daje T = 2π√(m/k).
Kalkulator zakłada sprężynę idealną: nieważką, bez napięcia wstępnego, liniową bez ograniczeń, oraz masę punktową i brak tarcia. Amplituda nie ma pola, bo w tym modelu nie wchodzi do wzoru. Rzeczywista sprężyna ma masę. Dla sprężyny jednorodnej, zamocowanej na jednym końcu, do masy drgającej dodaje się jedną trzecią masy sprężyny, bo prędkość zwojów rośnie liniowo od zera przy uchwycie do prędkości końca. Kalkulator tej poprawki nie dodaje. Jeśli znasz masę sprężyny, wprowadź m powiększone o jedną trzecią tej masy.
Tłumienie, na przykład od amortyzatora, obniża częstotliwość drgań gasnących do √(ω² − (b/(2m))²), o ile wyrażenie pod pierwiastkiem jest dodatnie, i sprawia, że amplituda maleje z czasem. Poza zakresem sprężystym siła przestaje być równa k·x i okres zaczyna zależeć od amplitudy. Pionowe zawieszenie nie zmienia częstotliwości: ciężar przesuwa położenie równowagi o mg/k, a drgania liczy się od tego nowego zera tym samym ω. Przyspieszenie g nie wchodzi do wzoru na f. Inaczej jest w wahadle matematycznym, gdzie T = 2π√(l/g) i masa ciężarka nie występuje.
Sprężyny połączone równolegle sumują stałe, a szeregowo sumują odwrotności: 1/k = 1/k₁ + 1/k₂. Do tego kalkulatora wprowadza się już wypadkowe k. Kalkulator nie oblicza wypadkowej stałej układu sprężyn i nie rozróżnia rozciągania od ściskania, bo częstotliwość od znaku wychylenia nie zależy.
Panel podaje f w hercach, okres T = 1/f, częstość kołową ω = 2πf, liczbę drgań na minutę 60·f oraz częstotliwość przy podwojonej masie. Dla wartości odniesienia jest to 3,183 Hz, 0,3142 s, 20 rad/s, 191 drgań na minutę i 2,251 Hz po podwojeniu masy. Czterokrotne zwiększenie masy obniża f dwukrotnie, do 1,592 Hz, bo pierwiastek z czterech wynosi dwa. Częstotliwość przy połowie masy byłaby wyższa o ten sam czynnik √2.
Energia sprężystości ½kx² i siła k·x zależą od amplitudy, której ten kalkulator nie przyjmuje. Największa prędkość masy wynosi A·ω, ale bez amplitudy A kalkulator jej nie liczy. Siłę przy znanym x liczy kalkulator prawa Hooke’a, energię kalkulator energii sprężystości, a samą zamianę herców na sekundy kalkulator okresu T = 1/f. Częstość kołową z samego okresu liczy też kalkulator prędkości kątowej, wzorem ω = 2π/T. To ta sama ω, inne wejście.
Herc jest jednostką SI częstotliwości. W technice spotyka się też drgania na minutę, czyli 60·f; panel podaje obie liczby. Stała k pozostaje w N/m także po przełączeniu nagłówka na jednostki US. Masa przechodzi wtedy na funty, a panel pokazuje ją w funtach i w kilogramach oraz k w lbf/ft. Katalogowe N/mm mnoży się przez 1000, zanim wprowadzi się je jako k. Gram przelicza się na kilogramy: 200 g to 0,2 kg.
Rzędy wielkości poniżej są ilustracją wzoru dla podanych k i m, nie pomiarem z katalogu producenta. Miękka sprężyna demonstracyjna i masa kilkuset gramów dają około 1–3 Hz; wartość odniesienia tej strony to 3,183 Hz. Kołysanie nadwozia samochodu projektuje się często w okolicy 1–1,5 Hz: sprężyna 30 000 N/m i 400 kg na koło dają w tym modelu 1,378 Hz, a amortyzator te drgania gasi. Mata trampoliny o efektywnej sztywności około 2 800 N/m pod skoczkiem 70 kg daje 1,007 Hz, czyli niemal sekundę na cykl. Lina bungee jest miękka i pracuje tylko przy rozciąganiu: 60 N/m i 80 kg dają 0,1378 Hz, ale rzeczywisty skok nie jest pełnym symetrycznym okresem tego wzoru. Sztywna sprężyna 1 000 N/m i masa 0,1 kg dają 15,92 Hz.
Ten sam stosunek k/m daje tę samą częstotliwość. Sprężyna 20 N/m z masą 0,2 kg oraz wypadkowa sztywność 8 000 N/m pod masą 80 kg mają k/m = 100 i obie dają 1,592 Hz. Dlatego do wzoru wchodzą k i m razem, a nie każda liczba z osobna. Widelec motocykla o k ≈ 10 000 N/m i masie resorowanej około 80 kg daje w tym modelu 1,779 Hz. Strefa materaca o wypadkowej sztywności około 8 000 N/m pod osobą 80 kg daje tę samą częstotliwość 1,592 Hz co sprężyna szkolna o dwudziestu niutonach na metr i masie 200 g.
Definicja, wyprowadzenie i rys historyczny pochodzą z podręczników fizyki i źródeł historycznych: R. Hooke, Lectures de Potentia Restitutiva, or of Spring, Londyn 1678; C. Huygens, Horologium oscillatorium, Paryż 1673; D. Halliday, R. Resnick, J. Walker, Podstawy fizyki, rozdział o drganiach (masa na sprężynie); H. D. Young, R. A. Freedman, University Physics, rozdział „Periodic Motion”, sekcja o masie na sprężynie; R. P. Feynman, R. B. Leighton, M. Sands, The Feynman Lectures on Physics, t. I, rozdział 21 (The Harmonic Oscillator); L. D. Landau, E. M. Lifszyc, Mechanika, rozdział o małych drganiach; BIPM, broszura SI, 9. wydanie (herc); rezolucja 11. CGPM z 1960 roku przyjmująca herc. Strona ma charakter edukacyjny.
f to częstotliwość, k stała sprężystości, m masa drgająca. Dla 200 N/m i 0,5 kg wynik wynosi 3,183 Hz.
Przykład laboratoryjny: sprężyna o k = 200 N/m i masa 0,5 kg. To wartość odniesienia dla całej strony; amplituda nie zmienia wyniku.
f = 3,183 Hz · T = 0,3142 s
Zawieszenie jednego koła samochodu: k ≈ 30 000 N/m i masa 400 kg przypadająca na to koło. Tę częstotliwość kołysania gasi amortyzator.
f = 1,378 Hz · T = 0,7255 s
Sprężyna szkolna: k = 50 N/m i ciężarek 0,2 kg. Daje to kilka drgań na sekundę, więc czas dziesięciu drgań łatwo zmierzyć stoperem.
f = 2,516 Hz · T = 0,3974 s
Stanowisko laboratoryjne: k = 800 N/m i masa 1 kg. Układ wykonuje około czterech i pół cyklu na sekundę.
f = 4,502 Hz · T = 0,2221 s
Mata trampoliny o efektywnej sztywności około 2 800 N/m i skoczek 70 kg. Jeden cykl trwa niemal dokładnie sekundę.
f = 1,007 Hz · T = 0,9935 s
Lina bungee w przybliżeniu liniowym: k ≈ 60 N/m i skoczek 80 kg. Lina pracuje tylko przy rozciąganiu, więc pełny symetryczny okres jest tu modelem, nie opisem skoku.
f = 0,1378 Hz · T = 7,255 s
Jedna goleń widelca motocykla: k ≈ 10 000 N/m i masa resorowana około 80 kg.
f = 1,779 Hz · T = 0,562 s
Strefa materaca o wypadkowej sztywności około 8 000 N/m pod osobą 80 kg. Materac to wiele sprężyn pracujących razem, a nie jedna sprężyna śrubowa.
f = 1,592 Hz · T = 0,6283 s
Delikatna sprężyna demonstracyjna: k = 20 N/m i masa 0,2 kg. Ten sam stosunek k/m co w strefie materaca, więc ta sama częstotliwość.
f = 1,592 Hz · T = 0,6283 s
Sztywna sprężyna i lekki ciężarek: k = 1 000 N/m oraz 0,1 kg. Częstotliwość jest wysoka, ale nadal nie zależy od amplitudy.
f = 15,92 Hz · T = 0,06283 s
Kalkulator wyznacza częstotliwość drgań harmonicznych masy na sprężynie ze wzoru f = (1/(2π))√(k/m) oraz okres T = 2π√(m/k). Dla 200 N/m i 0,5 kg wynik to 3,183 Hz, a okres 0,3142 s.
Stałą sprężystości w niutonach na metr, masę w kilogramach; częstotliwość jest w hercach, a okres w sekundach. Katalogowe N/mm pomnóż przez 1000. Po przełączeniu nagłówka na jednostki US masa jest w funtach, a k pozostaje w N/m; panel pokazuje masę w funtach i w kilogramach oraz k także w lbf/ft.
Nie, dopóki siła sprężystości pozostaje proporcjonalna do wychylenia. Wzór nie zawiera amplitudy: wychylenie o 1 cm i o 5 cm daje tę samą częstotliwość. Poza zakresem liniowym prawa Hooke’a okres zaczyna zależeć od amplitudy, a ten kalkulator tego nie uwzględnia.
Z katalogu sprężyny, z pomiaru ugięcia pod znanym ciężarem (k = m·g/x) albo ze wzoru dla sprężyny śrubowej k = G·d⁴/(64·n·R³). Siłę przy danym wydłużeniu liczy osobno kalkulator prawa Hooke’a.
Nie. Częstotliwość zależy od k i m. Pionowe zawieszenie przesuwa położenie równowagi o mg/k, ale drgania wokół tego nowego zera mają tę samą częstotliwość. Przyspieszenie g występuje we wzorze na okres wahadła matematycznego, T = 2π√(l/g), który liczy inny kalkulator.
Okres to odwrotność częstotliwości, T = 1/f, a częstość kołowa ω = 2πf = √(k/m). Dla wartości odniesienia ω = 20 rad/s, f = 3,183 Hz i T = 0,3142 s. Panel podaje też liczbę drgań na minutę, czyli 60·f.
Bo częstotliwość maleje jak pierwiastek z masy. Podwojenie m mnoży f przez 1/√2, czyli około 0,707. Przy k = 200 N/m i m = 0,5 kg podwojenie masy daje 2,251 Hz, a nie 1,592 Hz. Dopiero czterokrotnie większa masa obniża częstotliwość dwukrotnie.
Nie. Model to sprężyna idealna: nieważka, bez napięcia wstępnego i bez tarcia. Dla sprężyny jednorodnej do masy drgającej dodaje się jedną trzecią masy sprężyny, a tłumienie obniża częstotliwość drgań gasnących. Tych poprawek kalkulator nie liczy.
Wahadło matematyczne ma okres T = 2π√(l/g): liczy się długość nici i przyspieszenie g, a masa ciężarka nie występuje. Tutaj liczą się stała sprężyny i masa, a g nie wchodzi do wzoru. Oba modele są harmoniczne tylko w swoim zakresie: wahadło przy małym kącie, sprężyna w zakresie liniowym.
Do wzoru wchodzi wypadkowa stała. Sprężyny równoległe sumują k, więc częstotliwość rośnie. Sprężyny szeregowe sumują odwrotności stałych, więc wypadkowe k maleje i częstotliwość spada. Kalkulator nie oblicza wypadkowej stałej układu sprężyn: należy wprowadzić gotowe k i m.
Tak. Kalkulator czyta 0,5 i 0.5 jako tę samą masę. Pola są puste przy wejściu na stronę; podpowiedź w polu nie jest wprowadzoną wartością.
Sprężyna o zerowej stałej nie daje siły zwracającej, a zerowa masa nie jest układem masa–sprężyna. Pierwiastek z k/m byłby wtedy zerowy albo nieokreślony. Kalkulator wymaga, aby obie liczby były większe od zera.
Użyj f = (1/(2π))√(k/m). Przy k = 200 N/m i m = 0,5 kg otrzymujesz √(400) / (2π) ≈ 3,183 Hz. Okres to T = 1/f ≈ 0,314 s.
Około 1,01 Hz. √(40)/(2π) ≈ 1,0066 Hz, a T ≈ 0,993 s — częsty przykład szkolny.
T = 1/f = 2π√(m/k). Panel podaje oba wyniki z tych samych k i m. Częstość kołowa to ω = √(k/m) = 2πf.
Nie. Wahadło matematyczne ma T = 2π√(l/g); tu liczą się k i m, a g nie wchodzi do wzoru. Osobny kalkulator okresu wahadła.
Nie. Wynik to częstotliwość własna nietłumiona. Tłumienie lekko obniża częstotliwość drgań gasnących; ten model tego nie uwzględnia.
Definicja, jednostka, historia i wyprowadzenie poniżej pochodzą z uznanych źródeł fizyki i metrologii.
Strona zaktualizowana 14 października 2026.