Przykład 1
Piłka o masie 0,5 kg porusza się z prędkością 20 m/s i zostaje zatrzymana w dłoni. Zmiana pędu wynosi 10 kg·m/s, a chwyt trwa 0,1 s, więc siła średnia wynosi 100 N.
F = 100 N; J = 10 kg·m/s
Wprowadź zmianę pędu Δp w kg·m/s i czas Δt w sekundach. Kalkulator liczy siłę średnią F = Δp/Δt. Dla 10 kg·m/s i 0,1 s wynik wynosi 100 N, a impuls J ma tę samą wartość co Δp. Model przyjmuje dodatnie Δp i Δt, więc wynik to wartość średniej, bez znaku kierunku; czas równy zeru nie wchodzi do dzielenia.
Wprowadź zmianę pędu i czas. Siła średnia, impuls i wykres pojawią się tutaj.
Popęd siły oblicza kalkulator J = F·Δt, pęd ciała — kalkulator p = m·v, a siłę przy stałej masie — kalkulator F = m·a.
Siła średnia ze zmiany pędu jest ilorazem F = Δp/Δt. Jest to skończona postać drugiej zasady dynamiki: wypadkowa siła równa się tempu zmiany pędu. Gdy masa jest stała, ten sam związek sprowadza się do F = m·a, ale kalkulator nie przyjmuje masy ani przyspieszenia. Jednostką wyniku jest niuton: 1 N = 1 kg·m/s². Impuls siły J i zmiana pędu Δp mają wspólną jednostkę, bo 1 N·s = 1 kg·m/s.
Kalkulator korzysta z dwóch liczb, które wprowadzasz: zmiany pędu Δp oraz czasu Δt. Dla 10 kg·m/s i 0,1 s iloraz wynosi 10 / 0,1 = 100 N, a impuls J wynosi 10 N·s. Te same 10 kg·m/s rozłożone na 0,5 s dałyby 20 N, bo dłuższy czas przy tym samym Δp obniża siłę średnią. Dla 1 000 kg·m/s i 2 s wynik wynosi 500 N.
Co pokazuje panel wyniku. Oprócz siły średniej kalkulator podaje impuls J równy wprowadzonemu Δp, powtórzenie obu liczb oraz masę, której ciężar przy standardowym przyspieszeniu g = 9,80665 m/s² równa się tej sile: m = F/g. Dla 100 N jest to około 10,20 kg. Wykres pod wynikiem rysuje siłę przy stałym Δp i czasie od połowy do trzykrotności wprowadzonego Δt.
Granice modelu. Kalkulator przyjmuje tylko dodatnie Δp i dodatnie Δt, więc podaje wartość siły średniej, a nie jej kierunek. Hamowanie wprowadza się jako dodatnią zmianę pędu. Model nie opisuje rakiety ani taśmy, na której masa się zmienia, bo tam bilans pędu ma dodatkowy człon z prędkością względną strumienia. Nie liczy też siły chwilowej: wynik jest średnią na całym przedziale Δt.
Przełącznik jednostek w nagłówku zamienia kg·m/s na lb·ft/s i niutony na lbf. Czas zostaje w sekundach. Przecinek i kropka w polach oznaczają ten sam separator dziesiętny. Tekst objaśnienia zostaje w jednostkach SI jako punkt odniesienia.
Przykład, który wypełnia pola: piłka o masie 0,5 kg i prędkości 20 m/s ma pęd 10 kg·m/s. Zatrzymanie jej w 0,1 s daje 100 N. Przycisk „Wypełnij ten przykład” wprowadza te liczby i odświeża panel oraz wykres.
F = Δp / Δt
J = Δp = F · Δt
Δp > 0, Δt > 0. Jednostka F: niuton (1 N = 1 kg·m/s²). Jednostka J: N·s = kg·m/s.
Model: siła średnia z twierdzenia o popędzie (Newton, Principia, 1687; postać różniczkowa Eulera, 1750). Kolejność obliczeń: F = Δp / Δt w jednostkach SI, J = Δp, masa równoważna m = F / 9,80665.
Druga zasada dynamiki w postaci pędowej mówi, że wypadkowa siła działająca na ciało równa się tempu zmiany jego pędu. Dla krótkiej chwili zapisuje się to jako F = dp/dt. Dla skończonego przedziału czasu Δt definicja siły średniej jest ilorazem F = Δp/Δt, gdzie Δp = p(koniec) − p(początek). Ten iloraz nie wymaga znajomości przebiegu F(t): wystarczy wiedzieć, o ile pęd wzrósł albo zmalał i jak długo to trwało.
Kalkulator wykonuje ten iloraz. Nie całkuje wykresu siły i nie rozkłada wektora na składowe. Liczba w polu Δp jest wartością zmiany pędu, a liczba w polu Δt jest długością przedziału.
W Principiach z 1687 roku Isaac Newton sformułował drugie prawo słowami: zmiana ruchu jest proporcjonalna do przyłożonej siły poruszającej. „Ruch” w tym zdaniu to quantitas motus, czyli pęd, iloczyn masy i prędkości. Prawo nie było jeszcze zapisane jako F = ma.
Różniczkową postać F = d(mv)/dt zapisał Leonhard Euler w rozprawie Découverte d’un nouveau principe de mécanique z 1750 roku, ogłoszonej w pamiętnikach Akademii Berlińskiej. Współczesne podręczniki (Halliday, Resnick, Walker; Young i Freedman; Feynman, wykład I.9) podają obie postaci obok siebie: chwilową pochodną oraz średnią F = Δp/Δt na skończonym odcinku czasu.
Wzór F = Δp/Δt podaje siłę średnią na przedziale, nie wartość w jednej chwili. Jeśli siła najpierw rośnie, a potem maleje, średnia i tak równa się Δp/Δt. Szczyt może być wyraźnie wyższy, czego ten iloraz nie pokazuje.
Kalkulator wymaga Δp większego od zera i Δt większego od zera. Dzięki temu wynik jest wartością siły, bez znaku. Zwolnienie i rozpędzenie wprowadza się tak samo: jako dodatnią zmianę pędu. Kierunek, w którym siła działa, trzeba zapisać osobno. Czas pozostaje w sekundach także po przełączeniu jednostek US.
Popęd, czyli impuls siły, jest całką J = ∫ F dt po przedziale Δt. Twierdzenie o popędzie i pędzie mówi, że ta całka równa się zmianie pędu: J = Δp. Siłę średnią definiuje się jako F = J/Δt. Po podstawieniu J = Δp otrzymuje się F = Δp/Δt. Na tym kończy się ten model.
Krok liczbowy dla przykładu z piłką: Δp = 0,5 kg · 20 m/s = 10 kg·m/s, Δt = 0,1 s, F = 10 / 0,1 = 100 N. Impuls wynosi J = 10 N·s i ma tę samą wartość co Δp, bo 1 N·s = 1 kg·m/s. Sąsiednia strona impulsu idzie w drugą stronę: z F i Δt liczy J.
Gdy masa m się nie zmienia, Δp = m·(v₂ − v₁) = m·Δv. Podzielenie przez Δt daje F = m·(Δv/Δt) = m·a, gdzie a jest przyspieszeniem średnim. Dlatego F = m·a jest szczególnym przypadkiem F = Δp/Δt, a nie osobnym prawem.
Ten kalkulator nie pyta o m ani o a. Jeśli znasz masę i zmianę prędkości, najpierw liczysz Δp = m·Δv, a potem wprowadzasz Δp i Δt tutaj. Sam iloczyn m·a jest na kalkulatorze siły F = m·a. Pęd w jednej chwili, bez dzielenia przez czas, jest na stronie p = m·v.
W układzie SI 1 N = 1 kg·m·s⁻², a 1 N·s = 1 kg·m/s. Broszura SI (BIPM) i przewodnik NIST SP 811 przyjmują niuton jako jednostkę siły. Przeliczenie na funt-siłę, którego używa przełącznik US, wynosi 1 lbf = 4,4482216 N. Pęd w polu US jest w lb·ft/s.
Panel podaje też masę równoważną m = F/g przy g = 9,80665 m/s². Ta liczba jest przyspieszeniem normalnym, przyjętym przez 3. Generalną Konferencję Miar w 1901 roku, a nie lokalnym g w danym miejscu. Dla 100 N wychodzi około 10,20 kg. To ciężar, który równoważy obliczoną siłę, a nie masa ciała, które zmieniło pęd.
Definicja, historia i jednostki pochodzą z podręczników mechaniki oraz dokumentów metrologicznych: I. Newton, Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica, 1687, prawo II; L. Euler, Découverte d’un nouveau principe de mécanique, 1750; D. Halliday, R. Resnick, J. Walker, Podstawy fizyki, rozdział o pędzie i popędzie; H. D. Young, R. A. Freedman, University Physics, rozdział o pędzie; R. P. Feynman, R. B. Leighton, M. Sands, The Feynman Lectures on Physics, t. I, rozdz. 9; BIPM, The International System of Units (SI), 9. wydanie; NIST SP 811. Strona ma charakter edukacyjny.
F to siła średnia, Δp zmiana pędu, Δt czas. Dla 10 kg·m/s i 0,1 s wynik wynosi 100 N, a J = 10 N·s.
Piłka o masie 0,5 kg porusza się z prędkością 20 m/s i zostaje zatrzymana w dłoni. Zmiana pędu wynosi 10 kg·m/s, a chwyt trwa 0,1 s, więc siła średnia wynosi 100 N.
F = 100 N; J = 10 kg·m/s
Miękkie zatrzymanie: zmiana pędu 50 kg·m/s rozciąga się na 0,5 s, jak przy pasie, który łagodnie zatrzymuje masę 25 kg przy zmianie prędkości o 2 m/s. Siła średnia wynosi 100 N.
F = 100 N; J = 50 kg·m/s
Lekka piłka o masie 0,1 kg zyskuje 20 m/s, a kontakt stopy trwa 0,02 s. Zmiana pędu 2 kg·m/s daje siłę średnią 100 N, tyle samo co przy spokojnym chwycie z pierwszego przykładu, tylko w krótszym czasie.
F = 100 N; J = 2 kg·m/s
Samochód o masie 1 000 kg zmniejsza prędkość o 1 m/s w ciągu 2 s. Zmiana pędu 1 000 kg·m/s daje siłę średnią 500 N. To łagodne zmniejszenie prędkości, a nie awaryjne zatrzymanie.
F = 500 N; J = 1 000 kg·m/s
Skrzydło drzwi o masie 5 kg zwiększa prędkość o 1 m/s w ciągu 1 s. Zmiana pędu 5 kg·m/s daje siłę średnią 5 N, rzędu lekkiego pchnięcia dłonią.
F = 5 N; J = 5 kg·m/s
Osoba o masie 80 kg traci 1 m/s w 0,08 s, na przykład przy krótkim kontakcie kasku z przeszkodą. Zmiana pędu 80 kg·m/s daje siłę średnią 1 000 N.
F = 1 000 N; J = 80 kg·m/s
Worek treningowy o masie 2 kg zmienia prędkość o 10 m/s w 0,2 s. Zmiana pędu 20 kg·m/s daje siłę średnią 100 N.
F = 100 N; J = 20 kg·m/s
Wózek o masie 80 kg rozpędza się o 3 m/s w 0,4 s. Zmiana pędu 240 kg·m/s daje siłę średnią 600 N.
F = 600 N; J = 240 kg·m/s
Kalkulator liczy siłę średnią jako iloraz zmiany pędu i czasu: F = Δp/Δt. Wprowadza się Δp w kg·m/s oraz Δt w sekundach. Wynik jest w niutonach, a obok stoi impuls J o tej samej wartości co Δp.
Domyślnie zmianę pędu wprowadza się w kg·m/s, a czas w sekundach. Wynik jest w niutonach. Po przełączeniu nagłówka na jednostki US pole pędu przyjmuje lb·ft/s, a siła jest pokazywana w lbf. Czas zostaje w sekundach.
Dzielenie przez zero nie jest określone, a ujemny czas nie opisuje przedziału trwania. Kalkulator wymaga Δt większego od zera i Δp większego od zera. Dopóki tak nie jest, panel wyniku pozostaje pusty i pojawia się komunikat.
Tutaj z Δp i Δt powstaje siła średnia F. Na stronie impulsu z siły i czasu powstaje J = F·Δt. Twierdzenie o popędzie mówi, że J = Δp, więc obie strony opisują ten sam związek, tylko z innymi danymi w polach.
Pęd p = m·v opisuje jedną chwilę: masę i prędkość. Tutaj wprowadza się już określoną zmianę pędu i czas jej trwania, a wynikiem jest siła średnia. Masy nie ma w tym formularzu.
Przy stałej masie tak, bo Δp = m·Δv, a przyspieszenie średnie wynosi Δv/Δt. Ten kalkulator nie pyta o masę ani o przyspieszenie. Osobny kalkulator F = m·a liczy iloczyn, gdy znane są m i a, a nie Δp i Δt.
Nie. Wynik jest średnią na całym przedziale Δt. Siła w jednej chwili może być większa albo mniejsza od tej średniej. Wykres pod panelem pokazuje tylko, jak ta średnia maleje, gdy czas się wydłuża przy stałym Δp.
Nie. Kalkulator przyjmuje dodatnią zmianę pędu i podaje wartość siły średniej. Hamowanie i rozpędzanie wprowadza się w ten sam sposób, jako dodatnie Δp. Kierunek wektora zapisuje się osobno.
Tak. W polu czasu 0,1 i 0.1 oznaczają tę samą dziesiątą sekundy. Kalkulator zamienia przecinek na kropkę przed dzieleniem.
Na wykresie wprowadzone Δp pozostaje stałe, a czas przebiega od połowy do trzykrotności Δt. Linia pokazuje, że dłuższe zatrzymanie przy tym samym Δp daje mniejszą siłę średnią. Oś siły jest w jednostce wybranej w nagłówku.
Nie. Przełącznik zmienia tylko jednostki wyświetlania pędu i siły. Wartości są przeliczane na kg·m/s, dzielone według F = Δp/Δt i pokazywane z powrotem w wybranym systemie. Czas pozostaje w sekundach.
Rakieta wyrzuca masę z prędkością względną, więc bilans pędu ma dodatkowy człon, którego nie ma w ilorazie Δp/Δt dla ciała o stałym składzie. Ten kalkulator nie liczy ciągu rakiety ani siły na taśmie, po której masa się zmienia.
Użyj F = Δp/Δt. Podziel zmianę pędu w kg·m/s przez czas w sekundach; wynik jest w niutonach. Dla 10 kg·m/s i 0,1 s: F = 10/0,1 = 100 N.
100 N. Impuls J wynosi wtedy 10 N·s, bo J = Δp. Te same 10 kg·m/s w 0,5 s dałyby 20 N.
Δp = m·|Δv| przy stałej masie. Na przykład 0,5 kg i zmiana prędkości 20 m/s dają Δp = 10 kg·m/s; tę wartość wprowadzasz do pola Δp.
Tak w twierdzeniu o popędzie: J = F·Δt = Δp. Na tej stronie J jest równe wprowadzonemu Δp, a F wynika z podzielenia przez Δt.
F = Δp/Δt to średnia na całym przedziale. Siła szczytowa może być wyraźnie wyższa, gdy przebieg F(t) ma wąski impuls. Kalkulator nie całkuje wykresu siły.
Definicja, historia, wyprowadzenie i jednostki poniżej pochodzą z podręczników mechaniki i dokumentów metrologicznych.
Strona zaktualizowana 14 października 2026.