Przykład 1
- l = 2
- N = 50000
- jednostka = cm
100 000 cm = 1 km
Ile to 2 cm przy 1:50 000? 1 km.
Wprowadź długość na mapie l oraz mianownik skali N z zapisu 1:N. Długość w terenie w tej samej jednostce wynosi L = l × N. Przy 2 cm i skali 1:50 000 wynik to 100 000 cm = 1 km. Przy 5 cm i 1:25 000 wynik to 125 000 cm = 1,25 km. Kalkulator nie liczy skali powierzchniowej N² ani odwrotnego przeliczenia z terenu na mapę.
Wprowadź l > 0 oraz N > 0.
Dziedzina: l > 0 i N > 0. Jednostki mapy i terenu przy mnożeniu są takie same; lista cm/mm/m/in służy do przeliczeń. To nie reguła trzech z niewiadomą i nie skala powierzchniowa N².
Skala mapy w zapisie 1:N (ułamek reprezentacyjny, RF) oznacza, że jedna jednostka długości na mapie odpowiada N jednostkom tej samej miary w terenie. Gdy wprowadzasz długość na mapie l oraz mianownik N, długość rzeczywista w tej samej jednostce wynosi L = l × N. Przy l = 2 cm i N = 50 000 wynik to 100 000 cm, czyli 1 km. Przy l = 3 cm i N = 1000 wynik to 3000 cm (30 m). Przy l = 1,5 cm i N = 2000 wynik to 3000 cm (30 m).
Model matematyczny to skala liniowa ułamka reprezentacyjnego (linear representative fraction), standard szkolnej kartografii i geodezji: RF = 1/N = l/L, stąd L = l × N. Ordnance Survey i podręczniki mapowe podkreślają, że obie długości muszą być w tej samej jednostce przed mnożeniem; dopiero potem przeliczasz cm na m albo km. Ten kalkulator pokazuje L w jednostce mapy oraz pomocniczo w metrach, kilometrach i milach.
Kalkulator korzysta z liczb, które wprowadzasz w polach l (skala-mapy-dlugosc-a) oraz N (skala-mapy-dlugosc-b). Dziedzina to l > 0 i N > 0. Zero albo wartość ujemna kończy się komunikatem o błędzie. Lista jednostek (cm, mm, m, in) nie zmienia wzoru — tylko przelicza wynik. Przecinek i kropka są równoważne.
Panel wyniku pokazuje L, echo l i N, zapis RF 1:N oraz przeliczenia. Diagram słupkowy porównuje odcinek mapy z odcinkiem terenu schematycznie (nie w skali metrów). Kalkulator nie stosuje współczynnika skali odwzorowania k i nie liczy skali powierzchniowej N². Reguła trzech rozwiązuje inną niewiadomą w proporcji; tu N jest już znane.
Przykłady na stronie: 2 cm i 50 000 → 100 000 cm = 1 km; 3 cm i 1000 → 3000 cm; 1,5 cm i 2000 → 3000 cm; 5 cm i 25 000 → 125 000 cm = 1,25 km; 1 in i 63 360 → 1 mila; 4 cm i 100 000 → 400 000 cm = 4 km. l = 0 albo N = 0 dają błąd.
L = l × N dla l > 0, N > 0.
RF = 1/N = l/L (ułamek reprezentacyjny).
Przeliczenie: Lm = L · u, gdzie u to metry na jednostkę mapy (cm → 0,01; mm → 0,001; m → 1; in → 0,0254).
Symbole: l — długość na mapie (skala-mapy-dlugosc-a); N — mianownik skali 1:N (skala-mapy-dlugosc-b); L — długość w terenie. Model matematyczny: skala liniowa ułamka reprezentacyjnego (RF).
Skala mapy w postaci liczbowej 1:N to ułamek reprezentacyjny (representative fraction, RF). Licznik jest zawsze 1 (odcinek na mapie), a mianownik N mówi, ile razy dłuższy jest odpowiadający odcinek w terenie, gdy obie długości mierzy się w tej samej jednostce. Jeśli l oznacza długość zmierzoną na mapie, a L długość w terenie, to RF = l/L = 1/N, stąd podstawowy wzór kalkulatora: L = l × N.
RF jest bezwymiarowy: 1 cm na mapie przy skali 1:50 000 odpowiada 50 000 cm w terenie, a 1 mm na tej samej mapie odpowiada 50 000 mm. Wybór jednostki nie zmienia N, zmienia tylko zapis L przed przeliczeniem na kilometry. Ten kalkulator wymaga N > 0 i l > 0, bo RF nie opisuje odcinka zerowego ani ujemnego.
W nauczaniu warto odróżniać wzór matematyczny od ograniczeń pomiaru: linijka na papierze daje l z dokładnością do milimetra, a teren mierzy się GPS albo taśmą. Kalkulator pokazuje dokładny iloczyn z wprowadzonych liczb (arytmetyka zmiennoprzecinkowa), a nie błąd pomiaru w terenie.
Zapis skali jako stosunku jest starszy niż nowoczesna kartografia numeryczna. Mapom średniowiecznym i nowożytnym towarzyszyły często skale słowne („cal na milę”) i podziałki graficzne. Ułamek reprezentacyjny upowszechnił się wraz z topografią wojskową i państwowymi służbami geodezyjnymi: pozwala porównywać mapy niezależnie od języka, bo nie zależy od cala czy metra.
Ordnance Survey (Wielka Brytania) i USGS (Stany Zjednoczone) uczą RF jako podstawy odczytu odległości: zmierz l, pomnóż przez N, przelicz jednostki. Międzynarodowa Asocjacja Kartograficzna (ICA) traktuje skalę jako kluczowy element legendy mapy; ISO 19111 opisuje układy odniesienia i odwzorowania, w których lokalny współczynnik skali k może odbiegać od nominalnego RF arkusza — tego k ten kalkulator nie stosuje.
Pojęciowo rozróżnia się skalę liniową (odcinki), skalę powierzchniową (pól, w przybliżeniu N² przy izotropii) oraz skalę słowną. Na dużych obszarach odwzorowanie sprawia, że jeden RF jest prawdziwy tylko lokalnie albo wzdłuż standardowej równoległości. Ten edukacyjny model zostaje przy czystym L = l × N.
Dla l > 0, N > 0: L = l · N, RF = 1/N = l/L. Funkcja (l, N) ↦ L jest dwuliniowa na dziedzinie dodatniej. Odwrócenie: l = L/N oraz N = L/l, gdy L i l są znane i dodatnie.
Jednorodność: jeśli pomnożysz l i L przez ten sam czynnik jednostek (cm → mm ×10), N się nie zmienia. Skala powierzchniowa przy izotropii lokalnej wynosi około 1:N², ale to nie jest wynik tej strony.
Porównanie skal: większe N oznacza mapę drobniejszą (small scale w angielskiej terminologii kartograficznej: mniej szczegółów na jednostkę terenu). Mapa 1:10 000 jest „większa” (large scale) niż 1:100 000 — więcej szczegółów na ten sam obszar terenu.
W nauczaniu warto odróżniać wzór matematyczny od ograniczeń arytmetyki zmiennoprzecinkowej: ten kalkulator pokazuje wynik zgodny z obliczeniem w przeglądarce (arytmetyka zmiennoprzecinkowa). Gdy N jest ekstremalnie duże, najpierw sprawdź dziedzinę, potem skalę arytmetyki zmiennoprzecinkowej.
Krok 1. Definicja RF: jedna jednostka mapy odpowiada N jednostkom terenu, więc stosunek długości mapy do terenu wynosi 1/N.
Krok 2. Dla odcinka o długości l jednostek na mapie: L / l = N / 1, bo proporcja jest stała. Stąd L = l · N.
Krok 3. Przeliczenie jednostek: niech u będzie metrami na jedną jednostkę mapy (cm → 0,01 m, in → 0,0254 m). Wtedy L_m = (l · N) · u. Kilometry: L_km = L_m / 1000. Mile: L_mi = L_m / 1609,344.
Krok 4 (przykład). l = 2 cm, N = 50 000 → L = 100 000 cm. L_m = 100 000 · 0,01 = 1000 m = 1 km. To zgodne z klasycznym odczytem mapy topograficznej 1:50 000.
Krok 5 (odwrotność). Jeśli znasz L i l w tych samych jednostkach, N = L/l. Ten kalkulator nie rozwiązuje niewiadomego N — przyjmuje N jako dane; reguła trzech albo stosunek dwóch liczb służą do innych układów.
Przykład szkolny PL: 2 cm na mapie 1:50 000 → 1 km w terenie. Przykład US: 1 in na mapie 1:63 360 → 1 mila (bo 63 360 in = 1 mi). Przy N = 1000 i l = 3 cm → 30 m. Przy N = 25 000 i l = 5 cm → 1,25 km. Przy N = 100 000 i l = 4 cm → 4 km.
N = 1 oznacza mapę 1:1 (model w skali naturalnej). N zbliżające się do zera nie jest dopuszczone (błąd). Bardzo duże N (mapy atlasowe) dają ogromne L nawet przy małym l — to oczekiwane, ale na ekranie słupek diagramu jest tylko schematyczny.
W nauczaniu warto odróżniać wzór matematyczny od ograniczeń pomiaru w terenie: GPS i taśma mają własny błąd, którego ten kalkulator nie modeluje.
Silnik liczy zwykły iloczyn l * N w arytmetyce zmiennoprzecinkowej. Przecinek i kropka w polach są równoważne. Wynik całkowity formatuje się bez zbędnych miejsc po przecinku; ułamki zachowują do kilku cyfr znaczących w panelu.
Wybór cm/mm/m/in wpływa tylko na etykietę L oraz przeliczenia m/km/mi. Kalkulator nie wczytuje pliku mapy ani nie mierzy pikseli ekranu — wprowadzasz l ręcznie.
Przy ekstremalnie dużym N iloczyn może wyjść poza zakres arytmetyki zmiennoprzecinkowej; wtedy pojawia się komunikat o błędzie zamiast nieskończoności w wyniku.
Pokrewne: reguła trzech (proporcja z niewiadomą), stosunek dwóch liczb, odległość dwóch punktów (współrzędne, nie skala mapy). Skala powierzchniowa i współczynnik k odwzorowania to osobne modele.
Źródła: Wikipedia — Scale (map) / Skala mapy; Ordnance Survey — Guide to cartography: Scale; USGS / map-reading manuals on representative fraction; ISO 19111 (układy odniesienia; kontekst k). Narzędzie edukacyjne — nie zastępuje pomiaru geodezyjnego.
L = l × N przy skali 1:N. 2 cm i 50 000 dają 100 000 cm = 1 km.
100 000 cm = 1 km
Ile to 2 cm przy 1:50 000? 1 km.
3000 cm = 30 m
Ile to 3 cm przy 1:1000? 30 m.
3000 cm
Ile to 1,5 cm przy 1:2000? 30 m.
125 000 cm = 1,25 km
Ile to 5 cm przy 1:25 000? 1,25 km.
błąd
Co przy l = 0? Poza dziedziną.
błąd
Co przy N = 0? Poza dziedziną.
63 360 in = 1 mi
Ile to 1 cal przy 1:63 360? 1 mila.
400 000 cm = 4 km
Ile to 4 cm przy 1:100 000? 4 km.
Przelicza długość w terenie L z długości na mapie l przy skali liczbowej 1:N. Wzór to L = l × N w tych samych jednostkach. Przy l = 2 cm i N = 50 000 wynik wynosi 100 000 cm, czyli 1 km.
To ułamek reprezentacyjny (representative fraction, RF): jedna jednostka na mapie odpowiada N jednostkom tej samej miary w terenie. N jest mianownikiem skali. Kalkulator nie wymaga wpisywania „1 :” — wprowadzasz samo N.
L = 2 × 50 000 = 100 000 cm. Po przeliczeniu to 1 000 m = 1 km. To pierwszy przykład na stronie i ten sam wynik po „Wypełnij ten przykład”.
3 × 1000 = 3000 cm (30 m). 1,5 × 2000 = 3000 cm (30 m). Oba przypadki korzystają z tego samego wzoru L = l × N.
Wymagane są l > 0 oraz N > 0. Zero albo wartość ujemna w długości mapy albo w mianowniku skali daje komunikat o błędzie, bo RF 1:N nie opisuje wtedy odcinka mapy.
Tak przy samym mnożeniu: cm na mapie × N daje cm w terenie. Lista jednostek (cm, mm, m, in) służy do przeliczeń pomocniczych na metry, kilometry i mile — nie zmienia definicji L = l × N.
Reguła trzech rozwiązuje proporcję a/b = c/x. Tu znasz już skalę 1:N i mnożysz długość mapy przez N. To ten sam stosunek, ale wprost jako mianownik RF, bez czwartego niewiadomego.
Nie. Model to czysta skala liniowa RF. Współczynnik skali odwzorowania k (na przykład w UTM) nie wchodzi do wzoru. Skali powierzchniowej N² też nie liczy.
1 × 63 360 = 63 360 cali w terenie, czyli dokładnie 1 mila angielska. To klasyczny przykład „inch-to-mile” na mapach brytyjskich i szkolnych.
Tak. 1,5 i 1.5 to ta sama długość. Przy N = 2000 wynik wynosi 3000 w jednostce mapy.
Nie. Wynik zależy od l, N oraz wybranej jednostki mapy w formularzu. Ustawienia waluty i jednostek w nagłówku strony nie wpływają na ten wynik.
Puste l albo puste N zostawia wynik pusty. Kalkulator nie podstawia domyślnej skali w miejsce pustego pola.
Pomnóż długość na mapie przez mianownik skali: L = l × N. Przy 2 cm i 1:50 000: 2 × 50 000 = 100 000 cm = 1 km. Wprowadź l oraz N (bez „1 :”).
4 × 25 000 = 100 000 cm = 1 km. To ten sam rachunek co przy 2 cm na 1:50 000 — wynik zależy od iloczynu l × N.
Nie. Pola przyjmują l i N, a wynik to L = l × N. Odwrotność l = L / N nie jest osobnym trybem na tej stronie.
Nie. Wynik to długość w poziomie ze skali liniowej. Krzywa trasa i różnica wysokości wydłużają dystans w terenie poza tym modelem.
Mniejszy mianownik N oznacza większą (bardziej szczegółową) skalę. Przy tym samym l na mapie 1:25 000 dystans w terenie jest cztery razy krótszy niż przy 1:100 000.
Definicja RF i wzór L = l × N poniżej pochodzą z uznanych źródeł kartograficznych.
Strona zaktualizowana 14 października 2026.