Kalkulator pola odcinka koła

Wprowadź promień r i kąt środkowy θ w stopniach albo radianach (r > 0, θ > 0). Pole odcinka między cięciwą a łukiem wynosi A = (r²/2)(θ − sin θ) przy θ w radianach. Przy r = 2 i 90° wynik to ≈ 1,141593. Panel pokazuje też cięciwę, strzałkę i łuk. To nie pole wycinka (kawałek „pizzy”) ani całego koła πr² — odcinek to wycinek minus trójkąt. Kalkulator nie przyjmuje samej strzałki zamiast kąta.

Dane

Wynik

Wprowadź promień i kąt środkowy.

To nie jest wycinek: wycinek ma dwa promienie. Tu wynik to odcinek (cięciwa + łuk). Dziedzina: r > 0 oraz 0 < θ ≤ 2π. Stopnie i radiany przełączasz w formularzu.

Jak to działa?

Jak liczy się pole przy r = 2 i 90°
r, α2 · 90°
θπ/2
wycinek − Δ2(π/2−1)
A1,141593

Odcinek koła (circular segment) to część tarczy koła ograniczona cięciwą i łukiem, który ta cięciwa odcina. Nie myli się go z wycinkiem: wycinek obejmuje dwa promienie od środka do końców łuku. Odcinek powstaje dopiero po odjęciu trójkąta równoramiennego o bokach równych promieniowi. Gdy kąt środkowy θ jest mniejszy od π, mówi się o odcinku mniejszym; gdy większy — o odcinku większym. Przy θ = π cięciwa jest średnicą, a odcinek pokrywa się z półkolem.

Klasyczny wzór na pole odcinka przy kącie w radianach brzmi A = (r²/2)(θ − sin θ). Równoważnie: pole wycinka r²θ/2 minus pole trójkąta (r² sin θ)/2. Wyprowadzenie jest geometryczne: wycinek to wycinek koła o kącie θ, a trójkąt o dwóch bokach r i kącie wierzchołkowym θ ma pole (1/2)r·r·sin θ. Różnica daje właśnie odcinek. Ten zapis pojawia się w podręcznikach geometrii euklidesowej oraz w kompendiach takich jak MathWorld (Circular Segment) i Wikipedia (Circular segment / odcinek koła).

Kalkulator korzysta z liczb, które wprowadzasz: promienia r oraz kąta środkowego. Jednostkę kąta wybierasz w polu formularza — stopnie albo radiany. Stopnie są najpierw mnożone przez π/180, bo sinus we wzorze oczekuje argumentu w radianach. Dziedzina: r > 0 oraz 0 < θ ≤ 2π (0° < α ≤ 360°). Przy r = 2 i 90° (θ = π/2) pole wynosi 1,141593, cięciwa 2,828427, strzałka 0,585786, a łuk 3,141593. Przy r = 1 i 180° pole wynosi 1,570796. Przy r = 2 i 60° pole wynosi 0,362344.

Z tego samego r i θ wynikają też długości: cięciwa c = 2r sin(θ/2), strzałka h = r(1 − cos(θ/2)), łuk L = rθ oraz obwód odcinka L + c. Związek z cięciwą i strzałką pozwala czasem odzyskać promień: r = (c² + 4h²)/(8h). Ten kalkulator nie wychodzi od pary (c, h), lecz od r i kąta. Dopełnienie do całego koła to πr² − A.

W zastosowaniach odcinek pojawia się przy przekrojach częściowo wypełnionych rur i zbiorników, przy łukach w konstrukcjach oraz w zadaniach szkolnych z geometrii płaskiej. Sąsiednia strona liczy samo pole wycinka; strona pola koła liczy πr² bez kąta. Tu wynik zawsze opisuje obszar między cięciwą a łukiem.

Wzór

A = (r²/2)(θ − sin θ), gdzie θ jest kątem środkowym w radianach, a r > 0.

Równoważnie: A = (r²θ/2) − (r² sin θ)/2 (wycinek minus trójkąt równoramienny). Gdy kąt α jest w stopniach: θ = α·π/180.

Cięciwa c = 2r sin(θ/2). Strzałka h = r(1 − cos(θ/2)). Łuk L = rθ. Obwód odcinka P = L + c.

Model matematyczny: pole odcinka koła jako różnica wycinka i trójkąta — standardowy wzór geometrii euklidesowej (MathWorld Circular Segment; Wikipedia Circular segment / Odcinek koła).

Teoria, wyprowadzenie i dziedzina

Definicja

Odcinek koła (segment) to część dysku leżąca między cięciwą a łukiem, którego ta cięciwa jest cięciwą. Przy promieniu r > 0 i kącie środkowym θ w radianach pole odcinka wynosi A = (r²/2)(θ − sin θ). Ten wzór jest dokładnie tym, który implementuje kalkulator na tej stronie: area = (r·r/2)·(θ − sin(θ)), po ewentualnym przeliczeniu kąta ze stopni θ = α·π/180.

Geometrycznie odcinek jest różnicą pola wycinka koła i pola trójkąta utworzonego przez dwa promienie i cięciwę: A_wycinek = (r²/2)θ, A_trójkąt = (r²/2)sin θ, więc A_odcinek = A_wycinek − A_trójkąt. Dla θ ∈ (0, 2π] wzór obejmuje zarówno odcinek „mniejszy” (θ ≤ π), jak i odcinek przy kącie większym niż półokrąg.

Obok pola panel wyniku pokazuje cięciwę c = 2r sin(θ/2), strzałkę (sagitta) s = r(1 − cos(θ/2)), długość łuku L = rθ, pole wycinka, pole trójkąta oraz obwód odcinka L + c.

Kontekst historyczny i pojęciowy

Pole odcinka koła pojawia się w klasycznej geometrii koła obok wycinka, łuku i cięciwy. Archimedes w „O pomiarze koła” oraz późniejsze kompendia (CRC Standard Mathematical Tables, MathWorld — Circular Segment) podają równoważne formy A = (r²/2)(θ − sin θ) oraz wersję ze stopniami A = (r²/2)(πα/180 − sin(πα/180)). Wikipedia (Circular segment) zbiera te same tożsamości wraz ze wzorami na sagitta i cięciwę.

Pojęciowo odcinek nie jest tym samym co wycinek: wycinek zawiera trójkąt promieniowy, odcinek go odejmuje. Ten kalkulator liczy A ze wzoru (r²/2)(θ − sin θ) przy θ wprowadzonym jako kąt środkowy,.

W praktyce inżynierskiej odcinek opisuje przekrój rynny, wypełnienie łuku w CAD oraz pole „czapki” koła nad cięciwą. Łuk, cięciwa i sagitta są wielkościami towarzyszącymi; nie zastępują pola A.

Własności formalne

Dziedzina: r > 0 oraz θ > 0 w radianach po konwersji (na stronie kąt bywa wprowadzany w stopniach). Dla θ → 0⁺ zachodzi A → 0. Dla θ = π (półkole) sin π = 0, więc A = (r²/2)π = πr²/2, czyli dokładnie pół dysku. Dla θ = 2π sin(2π) = 0, A = πr² — całe koło w sensie limitu pełnego kąta.

Tożsamości: A = (r²/2)(θ − sin θ); A_wycinek = (r²/2)θ; A_trójkąt = (r²/2)sin θ; c = 2r sin(θ/2); s = r(1 − cos(θ/2)); L = rθ. Monotoniczność: przy ustalonym r funkcja θ ↦ A(θ) jest rosnąca na (0, 2π], bo pochodna (r²/2)(1 − cos θ) ≥ 0.

Jednorodność: przy skalowaniu r ↦ λr pole skaluje się jak λ², kąt θ jest bezwymiarowy (w radianach). Wzór ze stopniami A = (r²/2)(πα/180 − sin(πα/180)) jest równoważny po podstawieniu θ = πα/180.

Pełne wyprowadzenie

Krok 1. Wycinek o kącie środkowym θ ma pole proporcjonalne do kąta: A_wycinek / (πr²) = θ/(2π), stąd A_wycinek = (1/2)r²θ.

Krok 2. Trójkąt utworzony przez dwa promienie o długości r i kąt θ między nimi ma pole (1/2)r·r·sin θ = (1/2)r² sin θ (wzór (1/2)ab sin γ przy a = b = r).

Krok 3. Odcinek odpowiadający łukowi o kącie θ to wycinek minus ten trójkąt: A = (1/2)r²θ − (1/2)r² sin θ = (r²/2)(θ − sin θ).

Krok 4. Cięciwa: w trójkącie równoramiennym połowa cięciwy to r sin(θ/2), więc c = 2r sin(θ/2). Sagitta: odległość od środka cięciwy do łuku wynosi r − r cos(θ/2) = r(1 − cos(θ/2)).

Przypadki szczególne

θ = π/2 (90°), r = 2: A = (4/2)(π/2 − 1) = 2(π/2 − 1) = π − 2 ≈ 1,141593. θ = π (180°), r = 1: A = (1/2)(π − 0) = π/2 ≈ 1,570796 (półkole). θ = π/3 (60°), r = 2: A = 2(π/3 − √3/2) = 2π/3 − √3 ≈ 0,362344.

θ = 2π/3 (120°), r = 5: A = (25/2)(2π/3 − sin(2π/3)) = (25/2)(2π/3 − √3/2). θ = 3π/2 (270°), r = 3: sin(3π/2) = −1, więc A = (9/2)(3π/2 − (−1)) = (9/2)(3π/2 + 1) — odcinek dla kąta większego niż π.

Granica θ → 0: rozwinięcie sin θ = θ − θ³/6 + O(θ⁵) daje A ≈ (r²/2)(θ³/6) = r²θ³/12, co zgadza się z przybliżeniem małego odcinka przez parabolę.

Uwagi numeryczne i obliczeniowe

Kalkulator liczy θ w radianach (sin, cos). Przy α w stopniach najpierw θ = α·π/180. Dziedzina: r > 0; kąt dodatni w zakresie akceptowanym przez walidację formularza. Float64 (arytmetyka zmiennoprzecinkowa) wystarcza dla szkolnych i inżynierskich r; przy bardzo małym θ utrata cyfr w (θ − sin θ) jest klasycznym problemem anulowania — na tej stronie typowe przykłady (60°–270°) są daleko od tej granicy.

Przecinek i kropka są równoważne w parserze. Przykłady na stronie wypełniają pary (r, kąt) i odświeżają diagram SVG. Wynik główny to pole A; łuk, cięciwa i sagitta są metadanymi panelu, nie osobnymi kalkulatorami.

Pojęcia pokrewne i źródła

Pokrewne modele: pole wycinka koła A = (1/2)r²θ, długość łuku L = rθ, pole koła πr². Odcinek = wycinek − trójkąt przy tym samym θ i r. Twierdzenie cosinusów nie jest tu potrzebne — kąt jest środkowy, nie ogólny kąt SAS.

Źródła: MathWorld — Circular Segment; Wikipedia — Circular segment / Odcinek koła; CRC Standard Mathematical Tables (Zwillinger); klasyczna geometria koła (Archimedes, kompendia). Kalkulator nie zastępuje podręcznika; podaje wynik wzoru (r²/2)(θ − sin θ).

Jak korzystać

  1. Wprowadź promień r, na przykład 2 (r > 0).
  2. Wprowadź kąt środkowy, na przykład 90, i wybierz Stopnie (°) albo Radiany.
  3. Kliknij Oblicz albo poczekaj na wynik na żywo. Przy r = 2 i 90° pole wynosi 1,141593.
  4. Sprawdź panel: cięciwa, strzałka, łuk, wycinek, trójkąt, dopełnienie oraz diagram z zacienionym odcinkiem.
  5. Pole samego wycinka liczysz na sąsiedniej stronie; całe koło — na stronie pola koła.

Słownik symboli

Przy r = 2 i 90° pole odcinka wynosi 1,141593. Te same wejścia dają cięciwę 2,828427 i strzałkę 0,585786.

A
Pole odcinka: (r²/2)(θ − sin θ). Przy r = 2 i θ = π/2 wynosi 1,141593.
r
Promień koła w polu formularza. Musi być większy od zera.
θ
Kąt środkowy w radianach we wzorze. Z stopni: θ = α·π/180. Zakres 0 < θ ≤ 2π.
c
Cięciwa: 2r sin(θ/2). Przy r = 2 i 90° wynosi 2,828427.
h
Strzałka (wysokość odcinka): r(1 − cos(θ/2)). Przy r = 2 i 90° wynosi 0,585786.
L
Długość łuku: rθ. Przy r = 2 i 90° wynosi π ≈ 3,141593.

Przykłady

Przykład 1

  • r = 2
  • α = 90° (stopnie)

1,141593 · cięciwa 2,828427 · strzałka 0,585786

Ile wynosi pole odcinka przy r = 2 i 90°? ≈ 1,141593.

Przykład 2

  • r = 1
  • α = 180° (stopnie)

1,570796 · cięciwa 2 · strzałka 1

Ile wynosi pole odcinka przy r = 1 i 180°? ≈ 1,570796.

Przykład 3

  • r = 2
  • α = 60° (stopnie)

0,362344 · cięciwa 2 · strzałka 0,267949

Ile wynosi pole odcinka przy r = 2 i 60°? ≈ 0,362344.

Przykład 4

  • r = 2
  • θ = 1,570796 (radiany)

1,141593

Ile wynosi pole przy r = 2 i θ ≈ π/2 rad? ≈ 1,141593.

Przykład 5

  • r = 5
  • α = 120° (stopnie)

≈ 15,354621 · odcinek mniejszy

Ile wynosi pole przy r = 5 i 120°? ≈ 15,354621.

Przykład 6

  • r = 3
  • α = 270° (stopnie)

≈ 25,705750 · odcinek większy

Ile wynosi pole przy r = 3 i 270°? ≈ 25,705750.

Powiązane kalkulatory

Najczęstsze pytania

Czym odcinek koła różni się od wycinka?

Wycinek to część koła ograniczona dwoma promieniami i łukiem. Odcinek to część między cięciwą a łukiem — bez trójkąta o wierzchołku w środku. Pole odcinka to pole wycinka minus pole trójkąta równoramiennego o bokach r.

Jaki wzór liczy pole odcinka?

Przy kącie środkowym θ w radianach: A = (r²/2)(θ − sin θ). To ten sam zapis co wycinek (r²θ/2) minus trójkąt (r² sin θ)/2. Kąt w stopniach kalkulator najpierw mnoży przez π/180.

Stopnie czy radiany — jak wprowadzać kąt?

W polu „Jednostka kąta” wybierz Stopnie (°) albo Radiany. 90° to π/2 ≈ 1,570796 rad. Wzór zawsze używa radianów; przełącznik tylko mówi, jak czytać pole kąta.

Jaka jest dziedzina promienia i kąta?

Promień musi być większy od zera (r > 0). Kąt środkowy spełnia 0 < θ ≤ 2π, czyli 0° < α ≤ 360°. Poza tym zakresem kalkulator pokazuje komunikat zamiast fałszywego pola.

Co to odcinek mniejszy i większy?

Przy θ < π (mniej niż 180°) wynik to odcinek mniejszy — mniejsza część między cięciwą a łukiem. Przy θ > π wynik odpowiada odcinkowi większemu. Przy θ = π odcinek staje się półkolem (cięciwa jest średnicą).

Ile wynosi pole przy r = 2 i 90°?

Pole wynosi 1,141593. Cięciwa wynosi 2,828427. Strzałka wynosi 0,585786. Łuk wynosi 3,141593. To pierwszy przykład na stronie i ten sam wynik po „Wypełnij ten przykład”.

Ile wynosi pole przy r = 1 i 180°?

Pole wynosi 1,570796, czyli π/2. Cięciwa wynosi 2, strzałka 1, a łuk π. To półkole: wycinek półkola minus trójkąt o podstawie równej średnicy, który ma pole zero w zapisie sin π = 0.

Jak cięciwa i strzałka wynikają z r i θ?

Cięciwa c = 2r sin(θ/2). Strzałka (wysokość odcinka) h = r(1 − cos(θ/2)). Łuk L = rθ. Te same r i θ dają też obwód odcinka L + c. Można też odzyskać r z c i h: r = (c² + 4h²)/(8h) — ten kalkulator wychodzi od r i kąta, nie od pary cięciwa–strzałka.

Czy etykieta jednostek w nagłówku zmienia liczbę?

Nie. Wynik zależy od r, kąta i przełącznika stopni/radianów w formularzu. Przełącznik jednostek w nagłówku strony tylko dopina etykietę cm albo in do długości i cm² albo in² do pola. Ustawienia waluty i jednostek w nagłówku strony nie wpływają na ten wynik.

Czym różni się ta strona od pola wycinka i całego koła?

Pole wycinka liczy sam wycinek r²θ/2 z dwoma promieniami. Pole koła to πr² bez kąta. Tu wynik to odcinek: wycinek minus trójkąt. Sąsiednie kalkulatory są w sekcji powiązań.

Czy przecinek w kącie 90,5 działa?

Tak. 90,5 i 90.5 to ten sam kąt. Przecinek i kropka w polach liczbowych są równoważne.

Co gdy wprowadzę 1 myśląc o radianach, a zostawię stopnie?

Przy jednostce „Stopnie” wartość 1 oznacza 1°, nie 1 rad. Aby liczyć w radianach, wybierz Radiany w polu jednostki kąta. Przykład w radianach: r = 2 i θ = 1,570796 daje to samo pole 1,141593 co 90°.

Jak obliczyć pole odcinka koła?

Przy znanym promieniu r i kącie środkowym θ (w radianach) użyj A = (r²/2)(θ − sin θ). Przy r = 2 i 90°: θ = π/2, A = 2(π/2 − 1) ≈ 1,141593. W stopniach kalkulator najpierw przelicza θ·π/180.

Jaki jest wzór na pole odcinka koła?

A = (r²/2)(θ − sin θ) = pole wycinka − pole trójkąta równoramiennego. Przy r = 1 i 180° odcinek to półkole π/2 ≈ 1,570796, bo sin π = 0.

Ile wynosi pole odcinka koła przy r = 10 i 60°?

≈ 9,058637. Wprowadź r = 10 oraz 60°: A = 50(π/3 − √3/2). To klasyczny przykład szkolny z kątem 60° — nie myl z polem wycinka 50·(π/3).

Czym odcinek różni się od wycinka koła?

Wycinek to obszar między dwoma promieniami a łukiem („kawałek pizzy”). Odcinek to obszar między cięciwą a łukiem — wycinek minus trójkąt. Przy r = 2 i 90° wycinek ma π ≈ 3,141593, a odcinek ≈ 1,141593.

Czy mogę policzyć odcinek z samej strzałki bez kąta?

Nie na tej stronie. Tu wymagane są r i θ. Wzór z promienia i wysokości (strzałki) h istnieje, ale nie ma pola wejściowego h — strzałka pojawia się w wyniku po wprowadzeniu r i kąta.

Wynik to pole odcinka A = (r²/2)(θ − sin θ): przy r = 2 i 90° wynosi 1,141593. Osobne pole wycinka jest na stronie pola wycinka koła.

Źródła wiedzy

Wzór, dziedzina i rozróżnienie odcinka od wycinka poniżej pochodzą z uznanych źródeł geometrii.

Strona zaktualizowana 14 października 2026.