Przykład 1
- a = 3, b = 4, γ = 90°
5
Ile wynosi c przy a=3, b=4, γ=90°? 5 (Pitagoras).
Wprowadź boki a i b oraz kąt γ między nimi (układ SAS). Kalkulator liczy trzeci bok c = √(a² + b² − 2ab·cos γ). Przy 3, 4 i 90° wynik wynosi 5 — ten sam 3-4-5 co z Pitagorasa. Przy 7, 8 i 120° jest 13. Stopnie albo radiany. To nie kąt z trzech boków (SSS) i nie dwuznaczny SSA.
Wprowadź boki a, b oraz kąt γ.
γ jest kątem zawartym między a i b (SAS), nie kątem naprzeciw c w etykietach SSS. Wymagane a > 0, b > 0. Pole z trzech boków liczysz na wzorze Herona.
Twierdzenie cosinusów uogólnia twierdzenie Pitagorasa na dowolny kąt zawarty. Gdy znasz boki a i b oraz kąt γ między nimi (układ SAS), trzeci bok naprzeciw γ wynosi c = √(a² + b² − 2ab·cos(γ)). Kalkulator korzysta z liczb, które wprowadzasz, oraz z przełącznika jednostek kąta. W stopniach kalkulator liczy cos(γ·π/180); w radianach — cos(γ) bez przeliczenia.
Przy γ = 90° cosinus znika i wzór wraca do Pitagorasa: c² = a² + b². Dlatego 3, 4 i 90° dają c = 5. Kąt ostry (np. 60°) skraca c względem √(a² + b²); kąt rozwarty (np. 120°) wydłuża c, bo cosinus jest ujemny. Przy 5, 5 i 60° powstaje trójkąt równoboczny i kalkulator pokazuje c = 5.
Dziedzina: a > 0, b > 0 oraz γ ∈ (0, π) — inny kąt daje komunikat o błędzie. Wyrażenie pod pierwiastkiem musi być nieujemne. Przecinek i kropka w polach są równoważne. Puste pole zostawia wynik pusty.
Wyprowadzenie klasyczne opiera się na rzucie: ustaw a wzdłuż osi, koniec b ma współrzędne (b cos γ, b sin γ), a odległość do końca a to właśnie c z formuły odległości. Równoważnie: z iloczynu skalarnego a·b = |a||b|cos γ. U Euklidesa Elementy II.12–13 rozróżniają przypadek rozwarty i ostry; nowożytna postać trygonometryczna jest standardem podręcznikowym (często nazywanym twierdzeniem Al-Kashiego).
Panel wyniku pokazuje też c², cos γ, sin γ, pole (½)ab|sin γ|, obwód oraz rodzaj kąta. Diagram rysuje trójkąt SAS z wyróżnionym bokiem c. Ten kalkulator nie liczy SSA ani kąta z trzech boków — tylko c z a, b i γ.
Model matematyczny: twierdzenie cosinusów (prawo cosinusów; Al-Kashi / Euclid II.12–13 w formie trygonometrycznej). Nie jest to osobny „indeks” — tylko bok c z SAS.
c² = a² + b² − 2ab · cos(γ), potem c = √(a² + b² − 2ab · cos(γ)).
Symbole: a, b — boki przy kącie; γ — kąt zawarty; c — bok naprzeciw γ. W stopniach: cos(γ°·π/180). W radianach: cos(γ) bez przeliczenia.
Model: twierdzenie cosinusów (prawo cosinusów; Al-Kashi; Euklides II.12–13 w formie trygonometrycznej). Przy γ = 90° otrzymujesz twierdzenie Pitagorasa.
Twierdzenie cosinusów wiąże trzy boki trójkąta z kosinusem jednego kąta. Przy bokach a, b i kącie zawartym γ (naprzeciw boku c) zachodzi c² = a² + b² − 2ab cos γ, stąd c = √(a² + b² − 2ab cos γ) przy nieujemnej wartości pod pierwiastkiem. Kalkulator na tej stronie liczy bok c z danych SAS: pola a, b oraz kąt γ (stopnie lub radiany), dokładnie jak w calculator-twierdzenie-cosinusow-bok.js: radicand = a·a + b·b − 2·a·b·cos(rad).
Gdy γ = 90°, cos γ = 0 i wzór redukuje się do twierdzenia Pitagorasa: c² = a² + b². Gdy γ < 90°, cos γ > 0 i c² < a² + b²; gdy γ > 90°, cos γ < 0 i c² > a² + b². Panel pokazuje też cos γ, sin γ oraz pole (1/2)ab|sin γ|.
Dziedzina praktyczna: a > 0, b > 0, γ ∈ (0, π). Ujemny radicand oznacza brak rzeczywistego boku c dla tych danych.
Twierdzenie cosinusów uogólnia Pitagorasa na dowolny kąt. W tradycji euklidesowej odpowiedniki pojawiają się w Elementach II.12–13 (dla kąta ostrego i rozwartego osobno); nowożytna forma z cosinusem jest standardem trygonometrii (MathWorld — Law of Cosines; Wikipedia — Law of cosines; CRC / Zwillinger).
Pojęciowo jest to tożsamość metryki euklidesowej w trójkącie: iloczyn skalarny boków daje a·b cos γ. Ta strona rozwiązuje wariant „bok naprzeciw kąta” (SAS → trzeci bok), nie odwrotny wariant „kąt z trzech boków” (SSS → arccos).
W nawigacji i geodezji twierdzenie cosinusów łączy długości z azymutami; w szkole jest mostem między geometrią a trygonometrią.
Dziedzina: a > 0, b > 0, γ ∈ (0, π); wynik rzeczywisty wymaga a² + b² − 2ab cos γ ≥ 0. Przeciwdziedzina: c ≥ 0.
Tożsamości: c² = a² + b² − 2ab cos γ; analogicznie a² = b² + c² − 2bc cos α; b² = a² + c² − 2ac cos β. Przy γ = π/2: c² = a² + b². Pole SAS: Δ = (1/2)ab|sin γ|.
Ciągłość: c(γ) jest ciągła w γ na (0, π) przy ustalonych a, b > 0. Symetria: a i b wchodzą symetrycznie.
Postać wektorowa: jeśli wektory boków wychodzące z wierzchołka kąta γ to u i v, to |u − v|² = |u|² + |v|² − 2 u·v = a² + b² − 2ab cos γ, gdzie a = |u|, b = |v|. To jest ten sam wzór co w układzie współrzędnych z kroku wyprowadzenia.
Pole Δ = (1/2)ab|sin γ| łączy SAS z wysokością; przy γ → 0 lub γ → π pole znika, a c dąży odpowiednio do |a−b| lub a+b. Kalkulator pokazuje sin i cos kąta obok c, aby użytkownik widział znak cosinusa (ostrość kąta).
Jednostki długości a i b muszą być zgodne; wynik c jest w tej samej jednostce. Stopnie i radiany dotyczą tylko γ. Przecinek oraz kropka są równoważne w parserze liczbowym strony.
Krok 1. Umieść kąt γ przy początku układu; bok a wzdłuż osi x, bok b pod kątem γ. Współrzędne końca b: (b cos γ, b sin γ); koniec a: (a, 0).
Krok 2. Odległość między końcami: c² = (b cos γ − a)² + (b sin γ)² = b² cos² γ − 2ab cos γ + a² + b² sin² γ = a² + b² − 2ab cos γ.
Krok 3. Pierwiastek c = √(radicand) przy radicand ≥ 0. W kalkulatorze: √(max(0, radicand)) po sprawdzeniu znaku.
Krok 4. Przypadek γ = π/2: cos = 0 ⇒ Pitagoras. Przypadek a = b, γ = π/3: c = a (trójkąt równoboczny).
a = 3, b = 4, γ = 90°: c = 5 (trójkąt 3-4-5). a = b = 5, γ = 60°: c = 5 (równoboczny). a = 7, b = 8, γ = 60°: c² = 49+64−112·(1/2) = 57, c = √57 ≈ 7,549834.
a = 7, b = 8, γ = 120°: cos 120° = −1/2, c² = 49+64+56 = 169, c = 13. a = 9, b = 12, γ = 90°: c = 15.
Gdy radicand < 0, strona komunikuje brak rzeczywistego c zamiast zwracać NaN jako „wynik OK”.
Kąt jest konwertowany do radianów przed cos. Float64 wystarcza dla szkolnych boków; przy γ bardzo bliskim 0 anulowanie w c ≈ |a−b| bywa czulsze, lecz typowe przykłady (45°–120°) są stabilne.
Przykłady obejmują 3-4-5, równoboczny i kąt rozwarty. Diagram SVG skaluje boki; skala rysunku nie zmienia c. Przecinek i kropka są równoważne.
Odwrotne twierdzenie cosinusów cos γ = (a² + b² − c²)/(2ab) służy do odzyskania kąta z SSS; ta strona go nie liczy jako wyniku głównego, lecz tożsamość jest algebraicznie równoważna po podniesieniu c do kwadratu. Przy |cos γ| > 1 dane SSS nie składają się w trójkąt rzeczywisty — analogicznie ujemny radicand po stronie SAS.
Przykłady 3-4-5 i c = 13 przy 120° ilustrują ekstremalne znaki cosinusa. Kąt γ spoza przedziału (0, π) kalkulator odrzuca z komunikatem o błędzie, nawet gdy wyrażenie pod pierwiastkiem byłoby nieujemne (np. γ = 270° albo −60°).
Pokrewne: twierdzenie sinusów a/sin A = 2R, twierdzenie Pitagorasa, trzeci kąt γ = 180° − α − β (gdy znane kąty, nie boki).
Źródła: MathWorld — Law of Cosines; Wikipedia — Law of cosines / Twierdzenie cosinusów; Euclid II.12–13; CRC / Zwillinger. Kalkulator liczy c = √(a²+b²−2ab cos γ).
c = √(a² + b² − 2ab cos γ). Przy 3, 4 i 90° bok c wynosi 5. Przy 5, 5 i 60° też wynosi 5.
5
Ile wynosi c przy a=3, b=4, γ=90°? 5 (Pitagoras).
5
Ile wynosi c przy a=5, b=5, γ=60°? 5 (równoboczny).
7,549834
Ile wynosi c przy a=7, b=8, γ=60°? ≈ 7,549834.
13
Ile wynosi c przy a=7, b=8, γ=120°? 13.
5
Ile dają a=5, b=5, γ≈π/3 rad? 5 (jak 60°).
6
Ile wynosi c przy a=6, b=6, γ=60°? 6 (równoboczny).
≈ 7,70918
Ile wynosi c przy a=10, b=4, γ=45°? ≈ 7,70918.
15
Ile wynosi c przy a=9, b=12, γ=90°? 15 (9-12-15).
Brakujący bok c naprzeciw kąta γ, gdy znasz boki a i b oraz kąt zawarty γ między nimi (układ SAS). Wzór: c = √(a² + b² − 2ab·cos(γ)). Przy a = 3, b = 4 i γ = 90° wynik wynosi 5. Kalkulator nie rozwiązuje tu przypadku SSA ani nie liczy kąta z trzech boków.
W polu „Kąt w” wybierz Stopnie (°) albo Radiany. Stopnie: kalkulator mnoży γ przez π/180 przed cosinusem. Radiany: cosinus bierze γ bez przeliczenia. Przykład 5: a = 5, b = 5, γ ≈ π/3 rad daje to samo c co 60°.
Gdy γ = 90° (π/2 rad), cos γ = 0, więc człon −2ab·cos(γ) znika i zostaje c² = a² + b². Przy 3, 4 i 90° kalkulator podaje c = 5 — ten sam trójkąt 3-4-5.
Kąt γ zawarty między bokami a i b (trzecie pole). To kąt przy wspólnym wierzchołku tych boków, nie kąt „naprzeciw c” z innej etykiety SSS. Pole etykietowane jest „Kąt γ”.
Wymagane są a > 0, b > 0. Kąt γ musi leżeć w (0, π). Przy γ = 0 lub π figura degeneruje się w odcinek, a kąt spoza tego przedziału nie jest kątem trójkąta — kalkulator zgłasza wtedy błąd. Wyrażenie pod pierwiastkiem musi być nieujemne — inaczej rzeczywiste c nie istnieje.
Puste a, b albo kąt zostawia wynik pusty. Bok ≤ 0 jest odrzucany z komunikatem — długość boku w tym modelu musi być dodatnia.
Tak. Dla γ > 90° cosinus jest ujemny, więc −2ab·cos(γ) dodaje do a² + b² i c jest dłuższe niż przy kącie ostrym o tych samych a, b. Przy 7, 8 i 120° wynik wynosi 13; przy 7, 8 i 60° ≈ 7,549834.
Nie. Tu są dwa boki i kąt między nimi (SAS). SSA, gdy z dwóch boków i kąta nie zawartego mogą wyjść dwa trójkąty, nie jest na tej stronie. Stosunek a/sin α = b/sin β jest na twierdzeniu sinusów.
Nie. Wynik zależy tylko od a, b, kąta i przełącznika stopni/radianów w formularzu. Ustawienia waluty i jednostek w nagłówku strony nie wpływają na ten wynik.
Pole z trzech boków jest na wzorze Herona. Bok z jednego boku i dwóch kątów — na twierdzeniu sinusów. Pitagoras jest obok, gdy kąt jest prosty i znasz dwie przyprostokątne.
W zeszycie cos 60° = 1/2 dokładnie, więc c = 5. W arytmetyce zmiennoprzecinkowej cos(60·π/180) daje 0,5000000000000001, więc surowy pierwiastek to 4,999999999999999. Kalkulator zaokrągla wynik do sześciu miejsc po przecinku i usuwa zbędne zera, dlatego widzisz 5.
Z rzutu (projekcji) jednego boku na drugi i z twierdzenia Pitagorasa w trójkątach prostokątnych, albo z formuły odległości w układzie współrzędnych / iloczynu skalarnego. U Euklidesa II.12–13 są przypadki rozwarty i ostry; nowożytna forma trygonometryczna to twierdzenie Al-Kashiego w podręcznikach trygonometrii.
Przy dwóch bokach a, b i kącie zawartym γ: c = √(a² + b² − 2ab·cos γ). Przy 3, 4 i 90° jest c = 5; przy 7, 8 i 120° jest c = 13.
√39 ≈ 6,244998. Wzór: c = √(25 + 49 − 2·5·7·cos 60°) = √(74 − 35) = √39.
Nie. Tu tylko bok c z układu SAS. Kąt z SSS to γ = arccos((a² + b² − c²)/(2ab)) — osobne przekształcenie, nie na tej stronie.
Tu masz dwa boki i kąt między nimi → trzeci bok. Twierdzenie sinusów łączy bok z sinusem kąta naprzeciw (a/sin α = b/sin β) i służy m.in. do AAS/ASA.
13. To czwarty przykład na stronie: kąt rozwarty wydłuża c względem wersji z 60°.
Wzór, wyprowadzenie i historia poniżej pochodzą z uznanych źródeł.
Strona zaktualizowana 14 października 2026.