Kalkulator twierdzenia cosinusów

Wprowadź boki a i b oraz kąt γ między nimi (układ SAS). Kalkulator liczy trzeci bok c = √(a² + b² − 2ab·cos γ). Przy 3, 4 i 90° wynik wynosi 5 — ten sam 3-4-5 co z Pitagorasa. Przy 7, 8 i 120° jest 13. Stopnie albo radiany. To nie kąt z trzech boków (SSS) i nie dwuznaczny SSA.

Dane

Wynik

Wprowadź boki a, b oraz kąt γ.

γ jest kątem zawartym między a i b (SAS), nie kątem naprzeciw c w etykietach SSS. Wymagane a > 0, b > 0. Pole z trzech boków liczysz na wzorze Herona.

Jak to działa?

Jak liczy się c przy a = 3, b = 4, γ = 90°
a²+b²25
cos 90°0
c5

Twierdzenie cosinusów uogólnia twierdzenie Pitagorasa na dowolny kąt zawarty. Gdy znasz boki a i b oraz kąt γ między nimi (układ SAS), trzeci bok naprzeciw γ wynosi c = √(a² + b² − 2ab·cos(γ)). Kalkulator korzysta z liczb, które wprowadzasz, oraz z przełącznika jednostek kąta. W stopniach kalkulator liczy cos(γ·π/180); w radianach — cos(γ) bez przeliczenia.

Przy γ = 90° cosinus znika i wzór wraca do Pitagorasa: c² = a² + b². Dlatego 3, 4 i 90° dają c = 5. Kąt ostry (np. 60°) skraca c względem √(a² + b²); kąt rozwarty (np. 120°) wydłuża c, bo cosinus jest ujemny. Przy 5, 5 i 60° powstaje trójkąt równoboczny i kalkulator pokazuje c = 5.

Dziedzina: a > 0, b > 0 oraz γ ∈ (0, π) — inny kąt daje komunikat o błędzie. Wyrażenie pod pierwiastkiem musi być nieujemne. Przecinek i kropka w polach są równoważne. Puste pole zostawia wynik pusty.

Wyprowadzenie klasyczne opiera się na rzucie: ustaw a wzdłuż osi, koniec b ma współrzędne (b cos γ, b sin γ), a odległość do końca a to właśnie c z formuły odległości. Równoważnie: z iloczynu skalarnego a·b = |a||b|cos γ. U Euklidesa Elementy II.12–13 rozróżniają przypadek rozwarty i ostry; nowożytna postać trygonometryczna jest standardem podręcznikowym (często nazywanym twierdzeniem Al-Kashiego).

Panel wyniku pokazuje też c², cos γ, sin γ, pole (½)ab|sin γ|, obwód oraz rodzaj kąta. Diagram rysuje trójkąt SAS z wyróżnionym bokiem c. Ten kalkulator nie liczy SSA ani kąta z trzech boków — tylko c z a, b i γ.

Model matematyczny: twierdzenie cosinusów (prawo cosinusów; Al-Kashi / Euclid II.12–13 w formie trygonometrycznej). Nie jest to osobny „indeks” — tylko bok c z SAS.

Wzór

c² = a² + b² − 2ab · cos(γ), potem c = √(a² + b² − 2ab · cos(γ)).

Symbole: a, b — boki przy kącie; γ — kąt zawarty; c — bok naprzeciw γ. W stopniach: cos(γ°·π/180). W radianach: cos(γ) bez przeliczenia.

Model: twierdzenie cosinusów (prawo cosinusów; Al-Kashi; Euklides II.12–13 w formie trygonometrycznej). Przy γ = 90° otrzymujesz twierdzenie Pitagorasa.

Teoria, rzut i Euklides

Definicja

Twierdzenie cosinusów wiąże trzy boki trójkąta z kosinusem jednego kąta. Przy bokach a, b i kącie zawartym γ (naprzeciw boku c) zachodzi c² = a² + b² − 2ab cos γ, stąd c = √(a² + b² − 2ab cos γ) przy nieujemnej wartości pod pierwiastkiem. Kalkulator na tej stronie liczy bok c z danych SAS: pola a, b oraz kąt γ (stopnie lub radiany), dokładnie jak w calculator-twierdzenie-cosinusow-bok.js: radicand = a·a + b·b − 2·a·b·cos(rad).

Gdy γ = 90°, cos γ = 0 i wzór redukuje się do twierdzenia Pitagorasa: c² = a² + b². Gdy γ < 90°, cos γ > 0 i c² < a² + b²; gdy γ > 90°, cos γ < 0 i c² > a² + b². Panel pokazuje też cos γ, sin γ oraz pole (1/2)ab|sin γ|.

Dziedzina praktyczna: a > 0, b > 0, γ ∈ (0, π). Ujemny radicand oznacza brak rzeczywistego boku c dla tych danych.

Kontekst historyczny i pojęciowy

Twierdzenie cosinusów uogólnia Pitagorasa na dowolny kąt. W tradycji euklidesowej odpowiedniki pojawiają się w Elementach II.12–13 (dla kąta ostrego i rozwartego osobno); nowożytna forma z cosinusem jest standardem trygonometrii (MathWorld — Law of Cosines; Wikipedia — Law of cosines; CRC / Zwillinger).

Pojęciowo jest to tożsamość metryki euklidesowej w trójkącie: iloczyn skalarny boków daje a·b cos γ. Ta strona rozwiązuje wariant „bok naprzeciw kąta” (SAS → trzeci bok), nie odwrotny wariant „kąt z trzech boków” (SSS → arccos).

W nawigacji i geodezji twierdzenie cosinusów łączy długości z azymutami; w szkole jest mostem między geometrią a trygonometrią.

Własności formalne

Dziedzina: a > 0, b > 0, γ ∈ (0, π); wynik rzeczywisty wymaga a² + b² − 2ab cos γ ≥ 0. Przeciwdziedzina: c ≥ 0.

Tożsamości: c² = a² + b² − 2ab cos γ; analogicznie a² = b² + c² − 2bc cos α; b² = a² + c² − 2ac cos β. Przy γ = π/2: c² = a² + b². Pole SAS: Δ = (1/2)ab|sin γ|.

Ciągłość: c(γ) jest ciągła w γ na (0, π) przy ustalonych a, b > 0. Symetria: a i b wchodzą symetrycznie.

Postać wektorowa: jeśli wektory boków wychodzące z wierzchołka kąta γ to u i v, to |u − v|² = |u|² + |v|² − 2 u·v = a² + b² − 2ab cos γ, gdzie a = |u|, b = |v|. To jest ten sam wzór co w układzie współrzędnych z kroku wyprowadzenia.

Pole Δ = (1/2)ab|sin γ| łączy SAS z wysokością; przy γ → 0 lub γ → π pole znika, a c dąży odpowiednio do |a−b| lub a+b. Kalkulator pokazuje sin i cos kąta obok c, aby użytkownik widział znak cosinusa (ostrość kąta).

Jednostki długości a i b muszą być zgodne; wynik c jest w tej samej jednostce. Stopnie i radiany dotyczą tylko γ. Przecinek oraz kropka są równoważne w parserze liczbowym strony.

Pełne wyprowadzenie

Krok 1. Umieść kąt γ przy początku układu; bok a wzdłuż osi x, bok b pod kątem γ. Współrzędne końca b: (b cos γ, b sin γ); koniec a: (a, 0).

Krok 2. Odległość między końcami: c² = (b cos γ − a)² + (b sin γ)² = b² cos² γ − 2ab cos γ + a² + b² sin² γ = a² + b² − 2ab cos γ.

Krok 3. Pierwiastek c = √(radicand) przy radicand ≥ 0. W kalkulatorze: √(max(0, radicand)) po sprawdzeniu znaku.

Krok 4. Przypadek γ = π/2: cos = 0 ⇒ Pitagoras. Przypadek a = b, γ = π/3: c = a (trójkąt równoboczny).

Przypadki szczególne

a = 3, b = 4, γ = 90°: c = 5 (trójkąt 3-4-5). a = b = 5, γ = 60°: c = 5 (równoboczny). a = 7, b = 8, γ = 60°: c² = 49+64−112·(1/2) = 57, c = √57 ≈ 7,549834.

a = 7, b = 8, γ = 120°: cos 120° = −1/2, c² = 49+64+56 = 169, c = 13. a = 9, b = 12, γ = 90°: c = 15.

Gdy radicand < 0, strona komunikuje brak rzeczywistego c zamiast zwracać NaN jako „wynik OK”.

Uwagi numeryczne i obliczeniowe

Kąt jest konwertowany do radianów przed cos. Float64 wystarcza dla szkolnych boków; przy γ bardzo bliskim 0 anulowanie w c ≈ |a−b| bywa czulsze, lecz typowe przykłady (45°–120°) są stabilne.

Przykłady obejmują 3-4-5, równoboczny i kąt rozwarty. Diagram SVG skaluje boki; skala rysunku nie zmienia c. Przecinek i kropka są równoważne.

Odwrotne twierdzenie cosinusów cos γ = (a² + b² − c²)/(2ab) służy do odzyskania kąta z SSS; ta strona go nie liczy jako wyniku głównego, lecz tożsamość jest algebraicznie równoważna po podniesieniu c do kwadratu. Przy |cos γ| > 1 dane SSS nie składają się w trójkąt rzeczywisty — analogicznie ujemny radicand po stronie SAS.

Przykłady 3-4-5 i c = 13 przy 120° ilustrują ekstremalne znaki cosinusa. Kąt γ spoza przedziału (0, π) kalkulator odrzuca z komunikatem o błędzie, nawet gdy wyrażenie pod pierwiastkiem byłoby nieujemne (np. γ = 270° albo −60°).

Pojęcia pokrewne i źródła

Pokrewne: twierdzenie sinusów a/sin A = 2R, twierdzenie Pitagorasa, trzeci kąt γ = 180° − α − β (gdy znane kąty, nie boki).

Źródła: MathWorld — Law of Cosines; Wikipedia — Law of cosines / Twierdzenie cosinusów; Euclid II.12–13; CRC / Zwillinger. Kalkulator liczy c = √(a²+b²−2ab cos γ).

Jak korzystać

  1. Wprowadź bok a (np. 3) i bok b (np. 4) — obie długości dodatnie.
  2. Wprowadź kąt γ między nimi (np. 90) i wybierz Stopnie albo Radiany.
  3. Kliknij Oblicz albo poczekaj na wynik na żywo. 3, 4 i 90° dają 5. 5, 5 i 60° też dają 5.
  4. Sprawdź panel: c², cos γ, pole, obwód oraz diagram trójkąta z bokiem c.
  5. Gdy znasz jeden bok i dwa kąty, idź na twierdzenie sinusów. Pole z trzech boków — Heron.

Słownik symboli

c = √(a² + b² − 2ab cos γ). Przy 3, 4 i 90° bok c wynosi 5. Przy 5, 5 i 60° też wynosi 5.

c
Bok naprzeciw kąta γ. Wynik główny. 3-4-90 daje 5. 7-8-60 daje ≈ 7,549834.
a, b
Boki przy kącie (a > 0, b > 0). Pola formularza Bok a i Bok b.
γ
Kąt zawarty między a i b. Stopnie albo radiany według przełącznika. Pole twierdzenie-cosinusow-bok-c.
cos γ
Człon korekcyjny we wzorze. Przy 90° wynosi 0 (Pitagoras). Przy kącie rozwartym jest ujemny.

Przykłady

Przykład 1

  • a = 3, b = 4, γ = 90°

5

Ile wynosi c przy a=3, b=4, γ=90°? 5 (Pitagoras).

Przykład 2

  • a = 5, b = 5, γ = 60°

5

Ile wynosi c przy a=5, b=5, γ=60°? 5 (równoboczny).

Przykład 3

  • a = 7, b = 8, γ = 60°

7,549834

Ile wynosi c przy a=7, b=8, γ=60°? ≈ 7,549834.

Przykład 4

  • a = 7, b = 8, γ = 120°

13

Ile wynosi c przy a=7, b=8, γ=120°? 13.

Przykład 5

  • a = 5, b = 5, γ ≈ π/3 rad

5

Ile dają a=5, b=5, γ≈π/3 rad? 5 (jak 60°).

Przykład 6

  • a = 6, b = 6, γ = 60°

6

Ile wynosi c przy a=6, b=6, γ=60°? 6 (równoboczny).

Przykład 7

  • a = 10, b = 4, γ = 45°

≈ 7,70918

Ile wynosi c przy a=10, b=4, γ=45°? ≈ 7,70918.

Przykład 8

  • a = 9, b = 12, γ = 90°

15

Ile wynosi c przy a=9, b=12, γ=90°? 15 (9-12-15).

Powiązane kalkulatory

Najczęstsze pytania

Co liczy ten kalkulator?

Brakujący bok c naprzeciw kąta γ, gdy znasz boki a i b oraz kąt zawarty γ między nimi (układ SAS). Wzór: c = √(a² + b² − 2ab·cos(γ)). Przy a = 3, b = 4 i γ = 90° wynik wynosi 5. Kalkulator nie rozwiązuje tu przypadku SSA ani nie liczy kąta z trzech boków.

Jak przełączyć kąt między stopniami a radianami?

W polu „Kąt w” wybierz Stopnie (°) albo Radiany. Stopnie: kalkulator mnoży γ przez π/180 przed cosinusem. Radiany: cosinus bierze γ bez przeliczenia. Przykład 5: a = 5, b = 5, γ ≈ π/3 rad daje to samo c co 60°.

Jak twierdzenie cosinusów wraca do Pitagorasa?

Gdy γ = 90° (π/2 rad), cos γ = 0, więc człon −2ab·cos(γ) znika i zostaje c² = a² + b². Przy 3, 4 i 90° kalkulator podaje c = 5 — ten sam trójkąt 3-4-5.

Który kąt wprowadzam?

Kąt γ zawarty między bokami a i b (trzecie pole). To kąt przy wspólnym wierzchołku tych boków, nie kąt „naprzeciw c” z innej etykiety SSS. Pole etykietowane jest „Kąt γ”.

Jaka jest dziedzina a, b i γ?

Wymagane są a > 0, b > 0. Kąt γ musi leżeć w (0, π). Przy γ = 0 lub π figura degeneruje się w odcinek, a kąt spoza tego przedziału nie jest kątem trójkąta — kalkulator zgłasza wtedy błąd. Wyrażenie pod pierwiastkiem musi być nieujemne — inaczej rzeczywiste c nie istnieje.

Co się stanie przy pustym polu albo a ≤ 0?

Puste a, b albo kąt zostawia wynik pusty. Bok ≤ 0 jest odrzucany z komunikatem — długość boku w tym modelu musi być dodatnia.

Czy kąt rozwarty wydłuża bok c?

Tak. Dla γ > 90° cosinus jest ujemny, więc −2ab·cos(γ) dodaje do a² + b² i c jest dłuższe niż przy kącie ostrym o tych samych a, b. Przy 7, 8 i 120° wynik wynosi 13; przy 7, 8 i 60° ≈ 7,549834.

Czy to rozwiązuje dwuznaczny SSA?

Nie. Tu są dwa boki i kąt między nimi (SAS). SSA, gdy z dwóch boków i kąta nie zawartego mogą wyjść dwa trójkąty, nie jest na tej stronie. Stosunek a/sin α = b/sin β jest na twierdzeniu sinusów.

Czy ustawienia waluty i jednostek w nagłówku strony wpływają na wynik?

Nie. Wynik zależy tylko od a, b, kąta i przełącznika stopni/radianów w formularzu. Ustawienia waluty i jednostek w nagłówku strony nie wpływają na ten wynik.

Gdzie policzyć pole z trzech boków albo bok z dwóch kątów?

Pole z trzech boków jest na wzorze Herona. Bok z jednego boku i dwóch kątów — na twierdzeniu sinusów. Pitagoras jest obok, gdy kąt jest prosty i znasz dwie przyprostokątne.

Dlaczego przy 5, 5 i 60° wynik to dokładnie 5?

W zeszycie cos 60° = 1/2 dokładnie, więc c = 5. W arytmetyce zmiennoprzecinkowej cos(60·π/180) daje 0,5000000000000001, więc surowy pierwiastek to 4,999999999999999. Kalkulator zaokrągla wynik do sześciu miejsc po przecinku i usuwa zbędne zera, dlatego widzisz 5.

Skąd pochodzi wzór c² = a² + b² − 2ab·cos(γ)?

Z rzutu (projekcji) jednego boku na drugi i z twierdzenia Pitagorasa w trójkątach prostokątnych, albo z formuły odległości w układzie współrzędnych / iloczynu skalarnego. U Euklidesa II.12–13 są przypadki rozwarty i ostry; nowożytna forma trygonometryczna to twierdzenie Al-Kashiego w podręcznikach trygonometrii.

Jak obliczyć bok z twierdzenia cosinusów?

Przy dwóch bokach a, b i kącie zawartym γ: c = √(a² + b² − 2ab·cos γ). Przy 3, 4 i 90° jest c = 5; przy 7, 8 i 120° jest c = 13.

Ile wynosi c przy a=5, b=7, γ=60°?

√39 ≈ 6,244998. Wzór: c = √(25 + 49 − 2·5·7·cos 60°) = √(74 − 35) = √39.

Czy to liczy kąt z trzech boków?

Nie. Tu tylko bok c z układu SAS. Kąt z SSS to γ = arccos((a² + b² − c²)/(2ab)) — osobne przekształcenie, nie na tej stronie.

Czym różni się to od twierdzenia sinusów?

Tu masz dwa boki i kąt między nimi → trzeci bok. Twierdzenie sinusów łączy bok z sinusem kąta naprzeciw (a/sin α = b/sin β) i służy m.in. do AAS/ASA.

Ile wynosi c przy a=7, b=8, γ=120°?

13. To czwarty przykład na stronie: kąt rozwarty wydłuża c względem wersji z 60°.

Wynik to c = √(a² + b² − 2ab cos γ): przy a = 3, b = 4 i 90° bok wynosi 5. Przy kącie prostym wzór wraca do Pitagorasa.

Źródła wiedzy

Wzór, wyprowadzenie i historia poniżej pochodzą z uznanych źródeł.

Strona zaktualizowana 14 października 2026.